Doorschuifregeling bij bedrijfsoverdracht: hoe werkt het?

Wie een agrarisch bedrijf overdraagt aan een zoon, dochter of andere opvolger, rekent in beginsel af over de stakingswinst, waaronder de stille reserves die in het bedrijf zijn opgebouwd. Dat kan een forse aanslag inkomstenbelasting opleveren, terwijl er weinig geld vrijkomt omdat het bedrijf in de familie blijft. De doorschuifregeling biedt dan uitkomst: de belastingclaim gaat over op de opvolger en wordt pas later geheven. U leest hier hoe de doorschuiffaciliteit werkt, welke voorwaarden in 2026 gelden en waar de valkuilen zitten.

De doorschuifregeling is een van de fiscale faciliteiten bij een bedrijfsoverdracht in de familie. Van Hoven & Oomen is geen belastingadviseur; wij waarderen als rentmeester en NRVT-taxateur het bedrijf, de grond en de rechten waarover de afspraken gaan. De fiscale route stemt u af met uw eigen fiscalist of accountant; met hen werken wij in zulke trajecten samen.

Wat de doorschuifregeling inhoudt

Stopt een ondernemer met zijn bedrijf of draagt hij het over, dan ziet de inkomstenbelasting dat als staking. Over het verschil tussen de werkelijke waarde en de boekwaarde van de bezittingen wordt dan afgerekend; dat heet stakingswinst bij bedrijfsbeëindiging. Bij een agrarisch bedrijf dat al generaties in de familie is, kan dat verschil groot zijn, omdat gebouwen, grond en rechten vaak tegen lage boekwaarden op de balans staan.

De doorschuifregeling werkt met een fictie: de onderneming wordt geacht niet te zijn gestaakt en de opvolger treedt voor de winstbepaling in de plaats van de overdrager. Hij neemt de boekwaarden over en daarmee de belastingclaim, die pas wordt geheven als hij zelf verkoopt of stopt. De Wet inkomstenbelasting 2001 kent twee varianten: overdracht tijdens het leven aan een medeondernemer of werknemer, en overdracht bij overlijden aan erfgenamen die voortzetten. Voor een bv geldt een aparte regeling voor aandelen; dit artikel gaat over de eenmanszaak en de maatschap.

Doorschuiven bij overdracht tijdens leven: de voorwaarden in 2026

Bij een overdracht tijdens het leven kunt u alleen doorschuiven naar een opvolger die al geruime tijd bij het bedrijf betrokken is. Ofwel maakte de onderneming in de 36 maanden direct voor de overdracht deel uit van een samenwerkingsverband met de opvolger, waaruit die als ondernemer winst genoot. Ofwel was de opvolger in die 36 maanden als werknemer in de onderneming werkzaam. Onder bepaalde omstandigheden, zoals arbeidsongeschiktheid of faillissement, kan de termijn worden verkort.

Overdrager en opvolger moeten de doorschuiving samen verzoeken bij de aangifte inkomstenbelasting van de overdrager over het jaar van overdracht; zonder dat verzoek volgt de normale afrekening. De regeling kan ook gelden voor een gedeelte van de onderneming, bijvoorbeeld wanneer ouders hun aandeel in een maatschap in stappen overdragen. Wat niet onder de doorschuiving valt, kan alsnog tot een afrekening leiden.

Doorschuiven bij overlijden van de ondernemer

Overlijdt de ondernemer, dan geldt het bedrijf fiscaal als gestaakt. Erfgenamen die de onderneming rechtstreeks voortzetten of mede voortzetten, kunnen dan om doorschuiving verzoeken bij de aangifte inkomstenbelasting van de overledene. Een meewerkeis geldt hier niet. Ook de partner die het bedrijf voortzet, kan zo doorgaan met dezelfde boekwaarden.

Zetten niet alle erfgenamen het bedrijf voort, dan wordt alleen doorgeschoven naar wie dat wel doet, ieder voor zijn deel; over de rest wordt in de laatste aangifte van de overledene afgerekend. Los van de inkomstenbelasting kan voor de erfenis de bedrijfsopvolgingsregeling in de erfbelasting gelden, met eigen voorwaarden. Een testament dat aansluit op de gewenste opvolging, voorkomt dat erfgenamen onder tijdsdruk moeten beslissen wie het bedrijf voortzet.

De meewerkeis in de praktijk: de maatschap als opstap

In de landbouw wordt de meewerkeis meestal ingevuld met een maatschap tussen ouders en opvolger. De opvolger treedt toe als maat, krijgt een winstaandeel en bouwt zo de 36 maanden op, terwijl hij vertrouwd raakt met de bedrijfsvoering, de financiers en de verpachters. De maatschap is daarmee ook de proeftijd van de opvolging.

Die 36 maanden moeten direct aan de overdracht voorafgaan, en de opvolger moet in die periode werkelijk als ondernemer winst genieten. Een maatschap die alleen op papier bestaat, zonder reëel winstaandeel of risico voor de opvolger, kan bij een controle onvoldoende blijken. Het maatschapscontract hoort daarom vast te leggen hoe winst, verlies en inbreng zijn verdeeld, en de praktijk moet daarmee overeenkomen. Wat een latere uittreding van een van de ouders betekent, beschrijven wij in uittreden uit een maatschap.

Wat er wordt doorgeschoven: stille reserves en fiscale claims

Doorgeschoven worden alle posten waarover bij staking zou worden afgerekend: de stille reserves in gebouwen, machines, grond en productierechten, de goodwill van het lopende bedrijf en fiscale reserves zoals een herinvesteringsreserve. Voor de opvolger betekent het overnemen van lage boekwaarden dat hij minder kan afschrijven dan bij een aankoop tegen de werkelijke waarde. Zijn fiscale winst ligt daardoor in de jaren na de overname hoger, en dat hoort mee te tellen in de prijs.

Voor landbouwgrond ligt het genuanceerder. De landbouwvrijstelling houdt de waardestijging van landbouwgrond tot de agrarische waarde buiten de winst, zodat daarover ook zonder doorschuiven geen inkomstenbelasting verschuldigd is. Ligt de waarde boven de agrarische waarde, bijvoorbeeld door uitzicht op een andere bestemming, dan valt dat meerdere niet onder de vrijstelling.

Overnameprijs en waardering bij doorschuiven

Doorschuiven zegt niets over de prijs die de opvolger betaalt. Die ligt binnen de familie vaak lager dan wat een derde zou betalen, omdat de opvolger het bedrijf moet kunnen financieren. Daarbij hoort een eerlijke verrekening van de belastingclaim die de opvolger overneemt; in de praktijk wordt die latente claim vaak in mindering gebracht op de prijs.

Ligt de prijs onder de waarde in het economische verkeer, dan kan het verschil als schenking worden aangemerkt, waarvoor de BOR kan gelden met haar eigen bezits-, leeftijds- en voortzettingseisen. Een onderbouwde taxatie geeft beide partijen houvast. Onze taxateurs, ingeschreven bij het NRVT, waarderen het bedrijf als geheel en de bedrijfsmiddelen afzonderlijk, met de verpachte percelen tegen hun verpachte waarde; meer daarover op onze pagina vastgoedtaxatie.

Grond, woning en verpachte percelen bij doorschuiven

Niet alles gaat altijd mee naar de opvolger. Ouders willen vaak in de bedrijfswoning blijven wonen of een deel van de grond houden als oudedagsvoorziening. Wat zij na een volledige overdracht zelf houden, gaat over naar hun privévermogen, en dat is voor die bezittingen een afrekenmoment: over de stille reserve wordt alsnog stakingswinst berekend, voor de grond met toepassing van de landbouwvrijstelling.

Verpachten de ouders die grond daarna aan de opvolger, dan valt zij in de regel in box 3; de gevolgen daarvan staan in landbouwgrond in box 3. Voor de pachtvorm en de pachtprijs gelden ook binnen de familie de gewone regels van het pachtrecht; zie grond verpachten. Bovendien is zulke grond geen ondernemingsvermogen meer en valt zij bij een latere schenking of erfenis buiten de BOR. Laat die afweging maken voordat de akte wordt getekend.

Valkuilen bij het toepassen van de doorschuifregeling

Een veelvoorkomende valkuil is een opvolger die te laat in het bedrijf is gestapt: wie de maatschap pas twee jaar vóór de overdracht aangaat, haalt de 36 maanden niet. Een tweede valkuil is het verzoek zelf, dat beide partijen bij de aangifte van de overdrager moeten doen. Wordt dat vergeten, dan volgt de reguliere afrekening.

Verder ontstaat soms verrassing over wat niet wordt doorgeschoven: achtergehouden bezittingen leiden tot een afrekening, en over het doorgeschoven deel ontstaat geen stakingswinst, zodat de stakingsaftrek daarvoor geen rol speelt. De opvolger neemt een claim over die bij een latere verkoop of staking alsnog wordt geheven. Verkoopt u aan een koper die niet aan de meewerkeis voldoet, dan is doorschuiven niet mogelijk; zie agrarisch bedrijf verkopen.

Doorschuiven of afrekenen: een afweging met uw fiscalist

Doorschuiven is niet altijd de beste keuze. Rekent de overdrager af, dan kan hij de stakingsaftrek benutten en een deel van de stakingswinst gebruiken voor een stakingslijfrente. Bij een bescheiden stakingswinst of een laag inkomen in het jaar van staking kan afrekenen per saldo gunstiger zijn, en de opvolger start dan met hogere boekwaarden.

Ook een combinatie is mogelijk, waarbij een deel wordt doorgeschoven en over een ander deel wordt afgerekend. De beste route hangt af van de stille reserves, de leeftijd en het inkomen van de ouders, de financieringsruimte van de opvolger en de verdeling tussen de kinderen. Die berekening maakt uw fiscalist of accountant; wij leveren de waarderingen en de inzichten in grond en pacht waarop zij rust.

Veelgestelde vragen over doorschuifregeling bij bedrijfsoverdracht

Wat is het verschil tussen de doorschuifregeling en de BOR?

De doorschuifregeling hoort bij de inkomstenbelasting en voorkomt dat de overdrager direct afrekent over de stakingswinst. De BOR hoort bij de schenk- en erfbelasting en verlaagt de belasting over wat de verkrijger ontvangt. Bij een familieoverdracht worden ze vaak naast elkaar gebruikt.

Moet de opvolger het bedrijf na doorschuiven een aantal jaren voortzetten?

De doorschuifregeling kent geen vaste voortzettingstermijn zoals de BOR. Wel neemt de opvolger de belastingclaim over, die bij een latere verkoop of staking alsnog wordt geheven. Is ook de BOR toegepast, dan geldt voor de schenk- of erfbelasting een voortzettingseis van drie jaar.

Kan ik doorschuiven naar een kind dat niet in het bedrijf werkt?

Bij een overdracht tijdens het leven niet: de opvolger moet in de 36 maanden ervoor medeondernemer of werknemer in het bedrijf zijn geweest. Bij overlijden geldt die eis niet, mits het kind de onderneming rechtstreeks voortzet.

Geldt de doorschuiffaciliteit ook voor de grond?

Ja, grond die tot het ondernemingsvermogen behoort en wordt overgedragen, valt onder de doorschuiving. Voor het deel van de waardestijging onder de landbouwvrijstelling maakt dat weinig uit, omdat daarover toch geen inkomstenbelasting verschuldigd is. Voor een meerwaarde boven de agrarische waarde ligt dat anders.

Kan ik ook doorschuiven bij overdracht aan een werknemer buiten de familie?

Ja. De regeling is niet beperkt tot familieleden: ook een werknemer of medeondernemer die 36 maanden in of met de onderneming werkte, kan opvolger zijn. Ook dan verzoekt u samen om doorschuiving.

Tot slot

De doorschuifregeling maakt het mogelijk een agrarisch bedrijf binnen de familie over te dragen zonder direct af te rekenen over alle stille reserves. Bij overdracht tijdens het leven moet de opvolger daarvoor 36 maanden als maat of werknemer actief zijn geweest; bij overlijden is beslissend dat de erfgenaam rechtstreeks voortzet. In beide gevallen neemt de opvolger de belastingclaim over.

Juist omdat de claim meegaat, zijn de prijs, de waardering en de keuze welke grond meegaat zo belangrijk. Die vragen raken ouders, opvolger en de andere kinderen en vragen om een tijdige voorbereiding. Een onderbouwde waardering maakt die gesprekken zakelijker en geeft de fiscalist een vast vertrekpunt.

Van Hoven & Oomen waardeert het bedrijf, de grond en de pachtposities en werkt daarbij samen met uw fiscalist en notaris. Wij staan uitsluitend aan de kant van de grondeigenaar. Wilt u weten welke waarden bij uw overdracht horen, bel of mail ons dan.

Regelgeving en marktomstandigheden veranderen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen advies over uw persoonlijke situatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.