Erfpacht afkopen betekent dat de erfpachter de canon niet langer periodiek betaalt, maar in één keer, voor een bepaalde periode of voor altijd. Soms gaat het een stap verder en koopt de erfpachter de grond zelf, zodat de erfpacht verdwijnt. Voor u als grondeigenaar verandert er dan veel: een langlopende inkomstenstroom wordt een bedrag ineens, of de grond verlaat uw bezit.
In dit artikel leest u welke vormen van afkoop er zijn, hoe een afkoopsom op hoofdlijn wordt berekend, wat er na afkoop overblijft van de akte en welke fiscale punten spelen. We kijken daarbij zowel vanuit de eigenaar als vanuit de erfpachter, omdat een afkoop alleen tot stand komt als beide partijen er iets in zien. Voor het grotere geheel verwijzen we naar ons overzicht pacht en zakelijke rechten.
- Pacht en zakelijke rechten: wat u als grondeigenaar moet weten
- Reguliere pacht: regels, rechten en plichten
- De pachtwet in Nederland: belangrijkste regels
- Pacht landbouwgrond: alle vormen op een rij
- Reguliere pacht opzeggen of beëindigen
- Wat is geliberaliseerde pacht? Uitleg en voorwaarden
- Geliberaliseerde pacht: flexibeler maar minder bescherming
- Geliberaliseerde pacht opzeggen of verlengen
- Pachtprijs geliberaliseerde pacht: hoe wordt deze bepaald?
- Geliberaliseerde pachtovereenkomst opstellen: voorbeeld en tips
- Pachtovereenkomst opstellen: waar moet u op letten?
- Pachtovereenkomst registreren bij de grondkamer
- Pachtnormen: hoe worden pachtprijzen vastgesteld?
- Pachtprijzen landbouwgrond: actuele tarieven en factoren
- Teeltpacht: tijdelijke pacht voor specifieke teelten
- Eenmalige pacht en seizoenspacht: flexibele pachtvormen
- Verpachte grond verkopen: mogelijkheden en waarde
- Wat is erfpacht? Betekenis en werking uitgelegd
- Erfpachtcanon: wat is het en hoe wordt deze berekend?
- Erfpacht grond kopen: waar moet u op letten?
- Erfpacht of eigendom: de verschillen op een rij
- Erfpacht op landbouwgrond: werking en kosten
- Opstalrecht: betekenis en toepassing
- Opstalrecht vestigen: procedure en kosten
- Erfdienstbaarheid: betekenis, soorten en juridische gevolgen
- Recht van overpad: regels en rechten uitgelegd
- Kwalitatieve verplichting: wat is het en hoe werkt het?
- Zakelijk recht vestigen op grond: procedure en aandachtspunten
💡 De kern in het kort
- Afkoop is een afspraak tussen eigenaar en erfpachter, waarbij de canon voor een periode of eeuwigdurend in één keer wordt voldaan.
- Afkoop kan bij de vestiging of later; vaak genoemd zijn afkoop voor 50 jaar of eeuwigdurend.
- De afkoopsom is op hoofdlijn de contante waarde van de toekomstige canons en hangt sterk af van de gekozen aannames.
- Na afkoop blijft de akte gelden, en afkoop sluit herziening niet altijd uit, bijvoorbeeld bij vervreemding.
- Koopt de erfpachter de grond, dan wordt hij eigenaar, verdwijnt de erfpacht in de regel en vervalt ook uw zeggenschap via de akte.
- Bij afkoop vooraf van een recht zonder periodieke canon is de afkoopsom de grondslag voor de overdrachtsbelasting, niet 17 keer de canon.
Wat betekent erfpacht afkopen?
Bij erfpacht kan de akte de erfpachter verplichten tot een periodieke geldsom aan de eigenaar, de canon (art. 5:85 lid 2 BW). Afkopen betekent dat die periodieke betaling wordt vervangen door een bedrag ineens. Het erfpachtrecht zelf blijft bestaan: de erfpachter houdt zijn gebruiksrecht, u blijft eigenaar en de overige afspraken in de akte blijven gelden. Wat erfpacht als recht inhoudt, leest u in wat is erfpacht.
Afkoop is een kwestie van afspraak tussen u en de erfpachter, op basis van de akte en de algemene voorwaarden. Soms bevat de akte zelf een afkoopregeling, soms komt afkoop pas later ter sprake. Hoe de canon die wordt afgekocht tot stand komt, leest u in ons artikel over de erfpachtcanon.
Er zijn drie situaties die vaak door elkaar lopen. Bij afkoop vooraf wordt de canon direct bij de vestiging in één keer voldaan, zodat er nooit een periodieke betaling is geweest. Bij tussentijdse afkoop betaalt de erfpachter eerst een periodieke canon en koopt hij die later af. En bij omzetting naar eigendom koopt de erfpachter de grond zelf. Elk van die situaties heeft eigen juridische en fiscale gevolgen.
Afkoop voor bepaalde tijd of eeuwigdurend?
Afkoop kan voor een bepaalde periode of eeuwigdurend. Vaak genoemd zijn afkoop voor 50 jaar of eeuwigdurend. Rotterdam werkt bijvoorbeeld met contracten van vaak 99 jaar met twee afkoopbare perioden: eerst 50 jaar en daarna de rest. Bij particuliere uitgifte legt u de mogelijkheden zelf vast in de akte.
Bij afkoop voor bepaalde tijd is de erfpachter voor die periode canonvrij. Wat daarna gebeurt, volgt uit de akte: een nieuwe canon, eventueel op basis van een herziening, of een nieuwe afkoop. Voor u als eigenaar betekent dat een bedrag nu en opnieuw inkomen later. Bij eeuwigdurende afkoop vervalt de jaarlijkse canon; u ontvangt eenmalig een groter bedrag en daarna geen lopende canon meer.
Welke vorm past, hangt af van uw horizon. Een stichting of kerk die over generaties denkt, heeft vaak andere wensen dan een particulier die vermogen wil vrijmaken. Ook voor de erfpachter verschilt het: afkoop voor bepaalde tijd vraagt minder kapitaal, terwijl eeuwigdurende afkoop meer zekerheid geeft over de kosten op lange termijn.
Hoe wordt een afkoopsom berekend?
Op hoofdlijn is de afkoopsom de netto contante waarde van de canons die de erfpachter anders in de afkoopperiode zou betalen. De toekomstige canons worden teruggerekend naar vandaag met een disconteringsvoet. Hoe hoger die voet, hoe lager de afkoopsom.
De uitkomst hangt sterk af van de aannames. De toekomstige canon is niet volledig bekend, omdat de akte vaak een indexering en een herziening bevat. Wie een bedrag ineens afspreekt, maakt dus een inschatting van de ontwikkeling van de grondwaarde, de index en de rente over een lange periode. Een klein verschil in een van die aannames geeft over 50 jaar of langer een groot verschil in de afkoopsom. Bij de berekening spelen vooral:
- de hoogte van de huidige canon en de grondwaarde waarop die is gebaseerd;
- de indexering en het moment van de volgende herziening;
- de lengte van de afkoopperiode, of eeuwigdurend;
- de disconteringsvoet waarmee toekomstige bedragen naar vandaag worden gerekend.
Voor beide partijen is een onderbouwde berekening de basis van een goede onderhandeling. Een taxatie van de grondwaarde en een doorrekening van verschillende scenario’s laten zien hoe gevoelig de afkoopsom is voor de aannames. Over de onderbouwing van de grondwaarde leest u meer in grondwaarde bepalen en bij onze vastgoedtaxatie.
Wat blijft er van de akte over na afkoop?
In beginsel raakt afkoop alleen de canon. De rest van de akte blijft van kracht: het toegestane gebruik, de toestemming bij overdracht, de verdeling van lasten en de regels bij het einde. Ook de wettelijke regels blijven gelden, zoals de vergoeding voor gebouwen, werken en beplantingen bij het einde van de erfpacht (art. 5:99 BW), tenzij de akte die uitsluit in een van de wettelijke gevallen.
Belangrijk voor beide partijen: afkoop is niet altijd het einde van iedere herziening. De rechtbank ‘s-Hertogenbosch oordeelde in een zaak dat afkoop niet in de weg stond aan herziening in een geval dat de akte uitdrukkelijk noemde, namelijk vervreemding. De gedachte eenmaal afgekocht, altijd afgekocht gaat dus niet vanzelf op. Wat geldt, hangt af van de tekst van de akte en de voorwaarden.
Bij een afkoop loont het daarom om helder vast te leggen voor welke periode is afgekocht, welke herzieningsmomenten vervallen en welke blijven bestaan. Voor u als eigenaar is dat de plek om bijvoorbeeld een herziening bij bestemmingswijziging te behouden. Voor de erfpachter is het de manier om zekerheid te krijgen over wat hij precies afkoopt.
Erfpacht afkopen of de grond kopen?
Een erfpachter kan ook verder willen gaan dan afkoop van de canon en de grond zelf willen kopen. Dan wordt hij eigenaar en verdwijnt de erfpacht in de regel. Ook dat is een afspraak: u verkoopt de bloot eigendom en de erfpachter koopt. De notaris legt vast hoe het erfpachtrecht bij de overdracht eindigt.
Voor u als eigenaar is dat een definitieve keuze. Met de verkoop verdwijnt niet alleen de canon, maar ook de zeggenschap die u via de akte had over het gebruik van de grond. Na de levering kunt u invloed alleen nog behouden via afspraken zoals een kwalitatieve verplichting of een kettingbeding. Een verkoop van de bloot eigendom vraagt dus een andere afweging dan een afkoop; die werken we uit in erfpacht of eigendom.
Voor de erfpachter is de grond kopen de manier om volledige vrijheid te krijgen, ook over bouwen en bestemming binnen het omgevingsplan. Hij betaalt dan een koopprijs voor de bloot eigendom en in beginsel overdrachtsbelasting. Waar een koper van met erfpacht belaste grond op let, leest u in erfpacht grond kopen.
Heeft u vragen of wilt u meer informatie? Ons team staat voor u klaar, met al uw vastgoedvragen.
Wanneer is afkoop verstandig voor de grondeigenaar?
Afkoop kan voor u aantrekkelijk zijn als u vermogen wilt vrijmaken, bijvoorbeeld voor een investering elders, een herschikking van uw grondbezit of een vermogensoverdracht. Ook als de canon klein is ten opzichte van het werk van innen, indexeren en herzien, kan een bedrag ineens eenvoudiger zijn. Omdat de grond in uw bezit blijft, houdt u via de akte invloed op het gebruik.
Er zijn ook nadelen. Na eeuwigdurende afkoop heeft u geen lopende inkomsten meer uit de grond, terwijl u wel eigenaar blijft. Een te lage afkoopsom legt een voordeel bij de erfpachter dat u niet meer terughaalt, zeker als de grondwaarde later stijgt en de akte geen herziening openhoudt. En voor kerken en stichtingen met een opdracht voor de lange termijn kan een stabiele canon beter passen dan een bedrag ineens dat opnieuw moet worden belegd; meer over die context leest u bij kerkelijk vastgoed.
Wanneer is afkopen gunstig voor de erfpachter?
Voor de erfpachter draait het om zekerheid. Met afkoop staan de kosten voor de afgekochte periode vast, zonder indexering of herziening, voor zover de akte die niet openhoudt. Dat maakt de grond eenvoudiger te exploiteren en kan bij een latere overdracht van het recht helpen, omdat een koper geen lopende canon overneemt.
Tegenover die zekerheid staat een grote uitgave ineens, die mogelijk gefinancierd moet worden. Hoe een financier daartegen aankijkt, verschilt per situatie en per type grond. Een erfpachter die afkoop overweegt, weegt de afkoopsom af tegen de canons die hij anders betaalt, met dezelfde aannames over index en rente als u.
Voor u als eigenaar is het nuttig dit perspectief te kennen. Hoe beter u begrijpt waarom de erfpachter wil afkopen, hoe gerichter u kunt onderhandelen over de hoogte van de afkoopsom, de periode en de herzieningsmomenten die blijven bestaan.
Welke fiscale gevolgen heeft het afkopen van erfpacht?
Voor de overdrachtsbelasting maakt het verschil wanneer en hoe wordt afgekocht. Bij de vestiging of verkrijging van erfpacht wordt de waarde normaal verhoogd met de waarde van de canon, voor voortdurende of eeuwigdurende erfpacht gesteld op 17 keer de jaarcanon (art. 11 WBR en art. 2 Uitvoeringsbesluit rechtsverkeer). Wordt de canon bij de vestiging direct afgekocht en hebben partijen nooit een periodieke canon bedoeld, dan is de afkoopsom de maatstaf en niet 17 keer de canon. Zo oordeelde het gerechtshof Amsterdam, en de Hoge Raad liet dat oordeel in stand.
Of bij een tussentijdse afkoop overdrachtsbelasting speelt, is minder eenduidig; dat beoordeelt de notaris per geval. Koopt de erfpachter de grond, dan geldt in 2026 in beginsel het standaardtarief van 10,4%; voor woningen gelden lagere tarieven. Of de vrijstelling voor bedrijfsmatig voor de landbouw geëxploiteerde cultuurgrond (artikel 15 lid 1 onderdeel q WBR) bij de aankoop van de bloot eigendom van toepassing is, hangt af van de situatie en laat u het best door de notaris bevestigen. Meer over tarieven en vrijstellingen leest u in overdrachtsbelasting bij grond.
Voor de inkomstenbelasting van de eigenaar hangt veel af van de vraag of de grond privé of in een onderneming wordt gehouden. Bij privébezit is in box 3 het vermogen de grondslag, met in 2026 een forfait van 6,00% voor overige bezittingen. Na afkoop staat naast de bloot eigendom een geldbedrag op uw rekening, en hoe de bloot eigendom wordt gewaardeerd is niet eenduidig vastgelegd. De afkoopsom en de timing stemt u daarom af met uw fiscalist. Voor stichtingen, kerken en agrarische ondernemers gelden eigen fiscale regels, die per situatie beoordeling vragen.
Veelgestelde vragen over erfpacht afkopen
Hoe wordt de afkoopsom van erfpacht berekend?
Op hoofdlijn is de afkoopsom de contante waarde van de canons die de erfpachter in de afkoopperiode anders zou betalen. De uitkomst hangt af van de grondwaarde, de indexering, de herzieningsmomenten en de disconteringsvoet. Een hogere disconteringsvoet geeft een lagere afkoopsom.
Kan erfpacht eeuwigdurend worden afgekocht?
Ja, als eigenaar en erfpachter dat afspreken. Na eeuwigdurende afkoop vervalt de jaarlijkse canon. De overige bepalingen van de akte blijven gelden, en de akte kan voor bepaalde gevallen een herziening openhouden.
Moet ik meewerken als de erfpachter wil afkopen?
Afkoop is een afspraak tussen u en de erfpachter, op basis van de akte en de voorwaarden. Bevat de akte een afkoopregeling, dan geldt die. Zo niet, dan is afkoop onderwerp van overleg over bedrag, periode en voorwaarden.
Betaalt u overdrachtsbelasting bij het afkopen van erfpacht?
Bij afkoop direct bij de vestiging van een recht waarvoor nooit een periodieke canon was bedoeld, is de afkoopsom de grondslag en niet 17 keer de canon. Of een tussentijdse afkoop belast is, beoordeelt de notaris per geval. Koopt de erfpachter de grond zelf, dan is in 2026 het standaardtarief 10,4%, tenzij een vrijstelling geldt.
Wat gebeurt er met de erfpacht als de erfpachter de grond koopt?
Dan wordt de erfpachter eigenaar en verdwijnt de erfpacht in de regel. De notaris legt vast hoe het erfpachtrecht daarbij eindigt. Voor u als eigenaar betekent het dat ook de zeggenschap via de akte vervalt.
Tot slot
Erfpacht afkopen zet een langlopende canon om in een bedrag ineens, voor een periode of voor altijd. Het recht zelf blijft bestaan, net als de afspraken in de akte, tenzij de erfpachter de grond koopt en de erfpacht verdwijnt.
Voor eigenaar en erfpachter draait het om een goed onderbouwde afkoopsom, heldere afspraken over herziening en een tijdige afstemming over de fiscale gevolgen. Een kleine verschuiving in de aannames maakt over een lange periode veel uit.
Wilt u weten wat een afkoop voor uw grond betekent, of een voorstel van een erfpachter laten doorrekenen? Wij kijken graag met u mee. Neem contact met ons op voor een eerste gesprek.
Regelgeving en marktomstandigheden veranderen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen advies over uw persoonlijke situatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.



