De erfpachtcanon is de periodieke vergoeding die een erfpachter aan de grondeigenaar betaalt voor het recht om diens grond te gebruiken. Voor u als eigenaar is de canon de opbrengst van uw grond in erfpacht. Hoe hoog die is en hoe die zich over de jaren ontwikkelt, bepaalt in belangrijke mate of erfpacht voor u een goede keuze is.
De wet zegt over de canon opvallend weinig; vrijwel alles staat in de akte van vestiging en de algemene voorwaarden. In dit artikel leest u hoe een canon in de praktijk wordt berekend, hoe indexering en herziening werken, wat er gebeurt als de erfpachter niet betaalt en welke fiscale punten spelen. De bredere context vindt u in ons overzicht pacht en zakelijke rechten.
- Pacht en zakelijke rechten: wat u als grondeigenaar moet weten
- Reguliere pacht: regels, rechten en plichten
- De pachtwet in Nederland: belangrijkste regels
- Pacht landbouwgrond: alle vormen op een rij
- Reguliere pacht opzeggen of beëindigen
- Wat is geliberaliseerde pacht? Uitleg en voorwaarden
- Geliberaliseerde pacht: flexibeler maar minder bescherming
- Geliberaliseerde pacht opzeggen of verlengen
- Pachtprijs geliberaliseerde pacht: hoe wordt deze bepaald?
- Geliberaliseerde pachtovereenkomst opstellen: voorbeeld en tips
- Pachtovereenkomst opstellen: waar moet u op letten?
- Pachtovereenkomst registreren bij de grondkamer
- Pachtnormen: hoe worden pachtprijzen vastgesteld?
- Pachtprijzen landbouwgrond: actuele tarieven en factoren
- Teeltpacht: tijdelijke pacht voor specifieke teelten
- Eenmalige pacht en seizoenspacht: flexibele pachtvormen
- Verpachte grond verkopen: mogelijkheden en waarde
- Wat is erfpacht? Betekenis en werking uitgelegd
- Erfpacht afkopen: wanneer is het verstandig?
- Erfpacht grond kopen: waar moet u op letten?
- Erfpacht of eigendom: de verschillen op een rij
- Erfpacht op landbouwgrond: werking en kosten
- Opstalrecht: betekenis en toepassing
- Opstalrecht vestigen: procedure en kosten
- Erfdienstbaarheid: betekenis, soorten en juridische gevolgen
- Recht van overpad: regels en rechten uitgelegd
- Kwalitatieve verplichting: wat is het en hoe werkt het?
- Zakelijk recht vestigen op grond: procedure en aandachtspunten
💡 De kern in het kort
- De canon is een periodieke geldsom die de akte de erfpachter kan opleggen (art. 5:85 lid 2 BW); verplicht is hij niet.
- Berekening, indexering en herziening van de canon volgen uit de akte en de algemene voorwaarden.
- Gangbaar is de grondwaarde maal een canonpercentage, met indexering en een herziening na afloop van een canonperiode.
- Betaalt de erfpachter twee jaar achter elkaar niet, dan kunt u de erfpacht opzeggen met een termijn van ten minste een maand.
- Bij overdracht zijn de oude en de nieuwe erfpachter hoofdelijk aansprakelijk voor de canon over de vijf jaar ervoor.
- Agrarische erfpacht voor 25 jaar of korter, of voor onbepaalde tijd, valt onder de pachtregels, waardoor ook de regels over de maximale pachtprijs kunnen gelden.
Wat is een erfpachtcanon?
Artikel 5:85 lid 2 BW bepaalt dat de akte van vestiging de erfpachter kan verplichten tot een periodieke geldsom aan de eigenaar. Die geldsom is de canon. Het woord kan is bewust gekozen: een canon is geen vereiste voor erfpacht. Partijen kunnen ook afspreken dat de erfpachter in één keer betaalt, bij de vestiging of later.
In de praktijk is een periodieke canon de gangbare vorm wanneer een eigenaar inkomen uit zijn grond wil blijven ontvangen. De canon staat los van de lasten van de grond. Die draagt de erfpachter in beginsel zelf, zowel de gewone als de buitengewone (art. 5:96 BW), tenzij de akte anders bepaalt. Canon en lastenverdeling zijn dus twee aparte afspraken, die u allebei in de akte terugvindt.
Wat erfpacht als recht inhoudt en hoe het verschilt van pacht en huur, leest u in wat is erfpacht. Hier gaat het om de vergoeding zelf: hoe die tot stand komt, hoe die meebeweegt met de tijd en wat u kunt doen als de erfpachter niet betaalt.
Hoe wordt de erfpachtcanon berekend?
De gangbare formule is eenvoudig: grondwaarde maal canonpercentage. Gemeenten als Den Haag en Amsterdam rekenen zo. Voor particuliere uitgifte schrijft de wet geen formule voor, maar de opbouw uit grondwaarde en percentage biedt ook daar een bruikbaar vertrekpunt. Beide onderdelen verdienen aandacht, omdat een kleine verschuiving in een van de twee over een lange looptijd een groot verschil maakt.
De grondwaarde kan worden getaxeerd of afgeleid. Gemeenten leiden haar bij woningen soms af van de WOZ-waarde maal een grondquote, maar voor landbouwgrond, natuur of bedrijfsgrond buiten de stad ligt een taxatie meer voor de hand. In een beleidsregel uit 2024 voor agrarische erfpacht liet de provincie Noord-Brabant de canon bijvoorbeeld bepalen door een erkend taxateur. Meer over de factoren achter de waarde van grond leest u in grondwaarde bepalen.
Het canonpercentage weerspiegelt het rendement dat de eigenaar voor zijn grond vraagt. Gemeenten koppelen het vaak aan een rente. Vaals gaat uit van de rente op langlopende leningen van de BNG plus 0,5%, Den Haag van een tienjaarsgemiddelde. Dat zijn gemeentelijke voorbeelden en geen norm voor een particuliere eigenaar. Boek 5 BW noemt zelf geen percentage; het is een afspraak tussen u en de erfpachter, die u bij voorkeur onderbouwt met een taxatie. Die onderbouwing is ook onderdeel van onze taxaties.
Hoe werkt indexering van de canon?
Omdat erfpacht vaak decennia loopt, houdt een vaste canon geen gelijke tred met de geldontwaarding. Daarom bevatten veel akten een indexeringsclausule, waarmee de canon periodiek meebeweegt met een prijsindex, bijvoorbeeld een prijsindex van het CBS. Welke index, vanaf welk moment en of er een plafond of bodem geldt, staat in de akte.
Voor u als eigenaar is de keuze van de index een afweging tussen zekerheid en waardebehoud. Een index die de algemene prijsontwikkeling volgt, beschermt de koopkracht van de canon, maar zegt niets over de ontwikkeling van de grondwaarde zelf. Die ontwikkeling komt pas terug bij de herziening aan het einde van de canonperiode.
Daarbij speelt ook de wisselwerking met de duur. Een indexering zonder herziening kan bij een lange looptijd leiden tot een canon die ver af komt te staan van wat de grond op dat moment waard is, in beide richtingen. Een goede akte regelt daarom zowel de indexering als een periodieke herziening, en legt vast hoe beide op elkaar aansluiten.
Wat is een canonperiode en wanneer wordt de canon herzien?
De canonperiode is de periode waarvoor de canon vastligt, afgezien van de indexering. Aan het einde volgt een herziening: de canon wordt opnieuw vastgesteld, meestal op basis van een nieuwe grondwaarde en een nieuw percentage. Hoe lang die periode is, verschilt sterk. Bij Alkmaar duurt een periode bij voortdurende erfpacht meestal 50 jaar en start de herziening ongeveer twee jaar voor afloop; Den Haag noemt elke vijf jaar.
Ook dat zijn gemeentelijke voorbeelden. Bij particuliere uitgifte bepaalt de akte de lengte van de periode, de manier waarop de nieuwe grondwaarde wordt vastgesteld en wat er gebeurt als partijen het niet eens worden. Akten kunnen daarnaast momenten noemen waarop de canon tussentijds kan worden herzien, zoals bij vervreemding van het recht of een wijziging van de bestemming. Juist die bepalingen verdienen aandacht bij het opstellen of beoordelen van een akte.
Naast de contractuele herziening kent de wet een vangnet. Vanaf 25 jaar na de vestiging kan de rechter op vordering van u of de erfpachter de erfpacht wijzigen of opheffen bij onvoorziene omstandigheden die zo ingrijpend zijn dat ongewijzigde instandhouding naar redelijkheid en billijkheid niet kan worden gevergd (art. 5:97 BW). Dat is een uitzondering en geen vervanging van een goede herzieningsclausule.
Wat kunt u doen als de erfpachter de canon niet betaalt?
Artikel 5:87 lid 2 BW geeft u een opzeggingsrecht als de erfpachter de canon over twee achtereenvolgende jaren niet betaalt of ernstig tekortschiet in zijn andere verplichtingen. U zegt op bij deurwaardersexploot met een termijn van ten minste een maand (art. 5:88 lid 1 BW). Binnen acht dagen moet de opzegging worden betekend aan de beperkt gerechtigden en beslagleggers die in de openbare registers staan, anders is zij nietig.
Opzeggen heeft een prijs. U vergoedt de erfpachter de waarde van de erfpacht, na aftrek van wat u van hem te vorderen heeft, zoals de achterstallige canon. Een beding in de akte dat hiervan ten nadele van de erfpachter afwijkt, is nietig (art. 5:87 lid 3 BW). Een kortere periode van wanbetaling dan twee jaar als grond voor opzegging kunt u in de akte dus niet afspreken.
Opzegging is daarmee een uiterste middel. De achterstallige canon blijft daarnaast een geldvordering die u kunt innen. Bij een overdracht van het recht kunt u bovendien de nieuwe erfpachter aanspreken: verkrijger en voorganger zijn hoofdelijk aansprakelijk voor de canon over de voorafgaande vijf jaar (art. 5:92 lid 2 BW). Zijn er meerdere erfpachters, dan is ieder van hen hoofdelijk aansprakelijk voor de canon.
Heeft u vragen of wilt u meer informatie? Ons team staat voor u klaar, met al uw vastgoedvragen.
Wat levert een erfpachtcanon de grondeigenaar op?
Een canon geeft een voorspelbare, langlopende inkomstenstroom, terwijl de grond in uw bezit blijft. In een handleiding voor kerkrentmeesters wordt dat zekere rendement genoemd als reden waarom kerken grond in erfpacht uitgeven; meer over die afweging leest u bij kerkelijk vastgoed. Hoeveel de canon oplevert ten opzichte van de grondwaarde, hangt af van het percentage dat u afspreekt en van de ruimte om te indexeren en te herzien. Betrouwbare actuele marktcijfers voor particuliere canons ontbreken; percentages uit oudere bronnen zijn geen goede maatstaf.
Vergelijk de canon ook met andere vormen van uitgifte. Bij reguliere pacht is de pachtprijs gebonden aan een maximum dat jaarlijks per pachtprijsgebied wordt vastgesteld; zie pachtnormen. Bij erfpacht bent u vrijer, met één belangrijke uitzondering. Agrarische erfpacht voor 25 jaar of korter, of voor onbepaalde tijd, valt onder de pachtregels (art. 7:399d BW), en dan kunnen ook de regels over de maximale pachtprijs gaan gelden. Daarom kiezen partijen bij agrarische erfpacht in de praktijk vaak voor minimaal 26 jaar; meer daarover in erfpacht op landbouwgrond.
Kan de canon worden afgekocht?
Ja, als u en de erfpachter dat afspreken. De canon wordt dan voor een periode of eeuwigdurend in één keer voldaan, bij de vestiging of later. Na eeuwigdurende afkoop vervalt de jaarlijkse canon, en daarmee ook uw lopende inkomsten uit de grond, terwijl de overige afspraken uit de akte blijven gelden.
Of een afkoop elke latere herziening uitsluit, hangt af van de tekst van de akte en de voorwaarden; in een oudere uitspraak oordeelde een rechtbank dat een in de akte genoemd geval, namelijk vervreemding, ook na afkoop tot herziening kon leiden. Hoe een afkoopsom wordt berekend en wanneer afkoop verstandig is, leest u in erfpacht afkopen.
Hoe wordt de canon fiscaal behandeld?
Voor de overdrachtsbelasting telt de canon mee. Bij de vestiging of verkrijging van een erfpachtrecht wordt de waarde verhoogd met de waarde van de canon, tot ten hoogste de waarde van de zaak, en bij de verkrijging van de met erfpacht bezwaarde grond wordt de waarde ermee verlaagd (art. 11 lid 1 en 2 WBR). Bij voortdurende of eeuwigdurende erfpacht wordt de canon daarvoor gesteld op 17 keer de jaarcanon; bij tijdelijke erfpacht geldt een tabel naar resterende duur (art. 2 Uitvoeringsbesluit rechtsverkeer). Het standaardtarief is in 2026 10,4%; meer in overdrachtsbelasting bij grond.
Voor de inkomstenbelasting hangt het af van uw positie. Houdt u de grond privé en niet in een onderneming, dan ligt box 3 voor de hand; daar gaat de heffing in beginsel uit van een forfaitair rendement over het vermogen, in 2026 6,00% voor overige bezittingen, en niet van de werkelijk ontvangen canon, al kan een lager werkelijk rendement worden aangetoond. Hoe de bloot eigendom daarbij wordt gewaardeerd, is niet eenduidig vastgelegd. Is de grond ondernemingsvermogen, dan gelden andere regels, en voor stichtingen en kerken spelen weer eigen vragen. De fiscale behandeling van uw canon bespreekt u daarom met een fiscalist, die de cijfers uit de akte als vertrekpunt neemt.
Veelgestelde vragen over erfpachtcanon
Wat is een erfpachtcanon?
De erfpachtcanon is de periodieke geldsom die de erfpachter aan de grondeigenaar betaalt als de akte van vestiging dat bepaalt (art. 5:85 lid 2 BW). Een canon is niet verplicht: de vergoeding kan ook in één keer worden voldaan.
Hoe vaak wordt de canon herzien?
Dat staat in de akte. Gemeentelijke voorbeelden lopen uiteen van elke vijf jaar tot een periode van 50 jaar. Bij particuliere uitgifte maken eigenaar en erfpachter er zelf afspraken over, naast een eventuele indexering tussendoor.
Mag de grondeigenaar de canon zomaar verhogen?
Nee. De canon verandert alleen zoals de akte dat toelaat, bijvoorbeeld door indexering of herziening na een canonperiode. Daarbuiten kan alleen de rechter de erfpacht wijzigen bij ingrijpende onvoorziene omstandigheden, en pas 25 jaar na de vestiging (art. 5:97 BW).
Wat als de erfpachter de canon niet betaalt?
Na twee achtereenvolgende jaren zonder betaling kunt u de erfpacht opzeggen met een termijn van ten minste een maand (art. 5:87 lid 2 en 5:88 BW). U vergoedt dan wel de waarde van de erfpacht, na aftrek van uw vorderingen. U kunt de achterstand ook als gewone geldvordering innen.
Is er een wettelijk maximum voor de erfpachtcanon?
Boek 5 BW noemt geen formule en geen maximum; de hoogte is een afspraak in de akte, bij voorkeur onderbouwd met een taxatie van de grondwaarde. Een uitzondering kan gelden bij agrarische erfpacht van 25 jaar of korter of voor onbepaalde tijd, omdat daarop de pachtregels van toepassing zijn (art. 7:399d BW). Dan kunnen ook de regels over de maximale pachtprijs gaan meetellen.
Tot slot
De erfpachtcanon is voor u als grondeigenaar de kern van de opbrengst van erfpacht. De wet laat de invulling grotendeels aan partijen over, zodat de akte bepaalt hoe de canon wordt berekend, geïndexeerd en herzien.
Een heldere formule, een passende index en een duidelijke herzieningsregeling voorkomen discussie over vele jaren. Bij landbouwgrond telt daarnaast de grens van 25 jaar, en fiscaal verdient de canon een eigen afweging met uw adviseur.
Wilt u een canon laten bepalen of een bestaande canonregeling laten toetsen? Wij rekenen graag met u mee. Neem contact met ons op voor een eerste gesprek.
Regelgeving en marktomstandigheden veranderen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen advies over uw persoonlijke situatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.



