Erfpacht landbouwgrond is voor veel grondeigenaren een alternatief voor verpachten of verkopen. U blijft eigenaar, de agrarische ondernemer krijgt een zakelijk recht om de grond voor lange tijd te gebruiken, en de afspraken liggen vast in een notariële akte. Toch staat erfpacht op landbouwgrond niet los van het pachtrecht: is de duur te kort, dan gelden de pachtregels gewoon.
Dit artikel gaat over de agrarische kant van erfpacht: wanneer het werkt, hoe de canon tot stand komt, wat sale-and-lease-back inhoudt en welke afspraken over ontwikkeling en productierechten in de akte horen. De samenhang met pacht en de andere zakelijke rechten staat in het overzicht pacht en zakelijke rechten.
- Pacht en zakelijke rechten: wat u als grondeigenaar moet weten
- Reguliere pacht: regels, rechten en plichten
- De pachtwet in Nederland: belangrijkste regels
- Pacht landbouwgrond: alle vormen op een rij
- Reguliere pacht opzeggen of beëindigen
- Wat is geliberaliseerde pacht? Uitleg en voorwaarden
- Geliberaliseerde pacht: flexibeler maar minder bescherming
- Geliberaliseerde pacht opzeggen of verlengen
- Pachtprijs geliberaliseerde pacht: hoe wordt deze bepaald?
- Geliberaliseerde pachtovereenkomst opstellen: voorbeeld en tips
- Pachtovereenkomst opstellen: waar moet u op letten?
- Pachtovereenkomst registreren bij de grondkamer
- Pachtnormen: hoe worden pachtprijzen vastgesteld?
- Pachtprijzen landbouwgrond: actuele tarieven en factoren
- Teeltpacht: tijdelijke pacht voor specifieke teelten
- Eenmalige pacht en seizoenspacht: flexibele pachtvormen
- Verpachte grond verkopen: mogelijkheden en waarde
- Wat is erfpacht? Betekenis en werking uitgelegd
- Erfpachtcanon: wat is het en hoe wordt deze berekend?
- Erfpacht afkopen: wanneer is het verstandig?
- Erfpacht grond kopen: waar moet u op letten?
- Erfpacht of eigendom: de verschillen op een rij
- Opstalrecht: betekenis en toepassing
- Opstalrecht vestigen: procedure en kosten
- Erfdienstbaarheid: betekenis, soorten en juridische gevolgen
- Recht van overpad: regels en rechten uitgelegd
- Kwalitatieve verplichting: wat is het en hoe werkt het?
- Zakelijk recht vestigen op grond: procedure en aandachtspunten
💡 De kern in het kort
- Erfpacht landbouwgrond valt onder de pachtregels als het recht voor 25 jaar of korter, of voor onbepaalde tijd wordt gevestigd (art. 7:399d BW).
- Daarom lopen agrarische erfpachtcontracten in de praktijk minimaal 26 jaar.
- Bij erfpacht van 26 jaar of langer gelden de regels van Boek 5 BW, met veel meer contractvrijheid dan bij pacht.
- Er is geen wettelijk canontarief voor agrarische erfpacht boven de 25-jaarsgrens; de canon is een kwestie van afspraak en taxatie.
- Een herziening van het pachtrecht kan de grens naar 35 jaar verschuiven, maar dat is een voorstel dat nog niet is ingediend en dus geen geldend recht.
- Afspraken over ontwikkelpotentie, herziening van de canon en fosfaatrechten horen vooraf in de akte.
Waarom kiest een grondeigenaar voor erfpacht landbouwgrond?
Pacht is een persoonlijke overeenkomst met veel dwingende regels, getoetst door de grondkamer. Erfpacht is een zakelijk recht (art. 5:85 BW) waarbij de wet grotendeels regelend is en partijen meer ruimte hebben om zelf afspraken te maken. Voor een eigenaar die zijn grond voor lange tijd aan een agrarische ondernemer wil toevertrouwen, maar de inhoud van die afspraken zelf wil bepalen, kan erfpacht daarom aantrekkelijk zijn.
Daarnaast draagt de erfpachter in beginsel de gewone en buitengewone lasten van de grond (art. 5:96 BW). Hij kan zijn recht overdragen, wat voor de ondernemer bij een bedrijfsovername van belang is, en u kunt in de akte bepalen dat daarvoor uw toestemming nodig is (art. 5:91 BW). Voor kerken, stichtingen en families die hun grondbezit willen behouden en tegelijk een vaste opbrengst zoeken, is dat een bekende constructie.
Wanneer gelden bij erfpacht de pachtregels?
Artikel 7:399d lid 1 BW bepaalt dat de pachtregels van overeenkomstige toepassing zijn op zakelijke genotsrechten op hoeves of los land die tegen een vergoeding worden gevestigd voor 25 jaar of korter, of voor onbepaalde tijd. Bij onbepaalde tijd geldt die toepassing voor de eerste 25 jaar na de vestiging. Volgens lid 2 gaan de dwingende pachtregels voor op de regels van het zakelijk recht.
Wat dat betekent, is aanzienlijk. Bij een te korte erfpacht kan de grondkamer de overeenkomst toetsen, geldt de hoogst toelaatbare pachtprijs en kunnen verlenging, indeplaatsstelling en het voorkeursrecht van de pachter een rol spelen. Om die reden lopen agrarische erfpachtcontracten in de praktijk minimaal 26 jaar. De regels voor gewone pacht leest u bij reguliere pacht. De grens van 25 jaar is geldend recht. In het concept voor de herziening van het pachtrecht schuift die grens naar 35 jaar, maar dat voorstel is nog niet bij de Tweede Kamer ingediend en heeft geen datum van inwerkingtreding; de stand van zaken leest u bij de pachtwet.
De pachtregels gaan over grond die wordt gebruikt voor landbouw als bedrijf: akkerbouw, weidebouw, veehouderij, tuinbouw en andere bodemcultuur, met uitzondering van bosbouw (art. 7:312 BW). Voor bosgrond of grond met een andere functie speelt artikel 7:399d dus anders. Kijk bij gemengd gebruik daarom goed naar wat er feitelijk met de grond gebeurt.
Erfpacht en pacht naast elkaar
Voor een eigenaar die twijfelt tussen verpachten en uitgeven in erfpacht, zijn de verschillen in de tabel het vertrekpunt. Het gaat hier om reguliere pacht en om erfpacht van 26 jaar of langer, zodat artikel 7:399d niet van toepassing is.
| Onderwerp | Reguliere pacht | Agrarische erfpacht (26 jaar of langer) |
|---|---|---|
| Karakter | Persoonlijke overeenkomst | Zakelijk recht (art. 5:85 BW) |
| Duur | 12 jaar hoeve, 6 jaar los land, telkens met 6 jaar verlengd (art. 7:325 BW) | Vrij in de akte (art. 5:86 BW) |
| Prijs | Getoetst aan de hoogst toelaatbare pachtprijs | Canon volgens afspraak, geen wettelijk tarief |
| Toetsing | Goedkeuring door de grondkamer | Notariële akte en inschrijving |
| Lasten | Verdeeld volgens de pachtregels | In beginsel bij de erfpachter (art. 5:96 BW) |
| Jachtrecht | Naar de pachter, tenzij voorbehouden | Erfpachter is jachtgerechtigde (art. 8.3 Omgevingswet) |
Met erfpacht kiest u dus voor een langere binding met meer vrijheid in de inhoud. Met pacht kiest u voor een kortere basistermijn, maar wel voor een verhouding die in de praktijk lang kan doorlopen en waarbij de wet veel voorschrijft. Een breder vergelijk van erfpacht met verkoop staat bij erfpacht of eigendom.
De canon op landbouwgrond
Voor agrarische erfpacht boven de 25-jaarsgrens bestaat geen wettelijk tarief. De canon wordt in de akte afgesproken (art. 5:85 lid 2 BW), net als de manier waarop hij wordt geïndexeerd en herzien. In de praktijk wordt de hoogte vaak onderbouwd met een taxatie van de grond en een rendementseis van de eigenaar. Actuele, openbare marktcijfers voor agrarische canons zijn er niet, zodat een vast percentage niet te geven is.
Valt een erfpacht wel onder artikel 7:399d, dan kunnen de pachtprijsnormen van toepassing worden en is de canon niet meer vrij. Ook dat is een reden om de duur zorgvuldig te kiezen. Betaalt de erfpachter de canon twee jaar achtereen niet, dan mag de eigenaar opzeggen, met vergoeding van de waarde van de erfpacht (art. 5:87 lid 2 BW). Hoe een canon wordt opgebouwd en herzien, leest u bij de erfpachtcanon.
Sale-and-lease-back: verkopen en blijven gebruiken
Bij sale-and-lease-back verkoopt een agrarisch ondernemer zijn grond en krijgt hij die direct in erfpacht terug. In de vorm die als erfpachtfinanciering bekendstaat, draagt de ondernemer de eigendom over aan een belegger voor een koopsom die onder de marktwaarde in vrije staat ligt. Hij krijgt een erfpacht met een looptijd boven de 25-jaarsgrens van artikel 7:399d en vaak een terugkooprecht. De precieze percentages, de indexering en de voorwaarden voor terugkoop verschillen per aanbieder en staan in het contract.
Voor de ondernemer maakt dit kapitaal vrij zonder dat hij de grond kwijtraakt. Voor de belegger, zoals een familie of stichting, levert het een canon op met grond als onderliggende waarde. Fiscaal is deze constructie in de rechtspraak voor de jaarwinst behandeld als een geldlening, en over de gevolgen voor de totaalwinst en de landbouwvrijstelling zijn rechters niet eensgezind. Zo’n constructie vraagt daarom vooraf een zorgvuldige fiscale beoordeling.
Heeft u vragen of wilt u meer informatie? Ons team staat voor u klaar, met al uw vastgoedvragen.
Ontwikkelpotentie vastleggen in de akte
Landbouwgrond kan in de loop van een lange erfpacht een andere waarde krijgen, bijvoorbeeld als woningbouw, bedrijvigheid of energieopwekking in beeld komt. De erfpachter mag de bestemming of inrichting niet wijzigen zonder uw toestemming (art. 5:89 lid 2 BW). Onroerende voordelen worden uw eigendom, al vallen ze onder de erfpacht zolang die loopt (art. 5:90 lid 2 BW).
Dat is een begin, maar niet genoeg. Wie de ontwikkelwaarde wil veiligstellen, kan in de akte afspreken dat de canon wordt herzien bij een bestemmingswijziging, en kan zich een opzegbevoegdheid voorbehouden voor dat geval. Zo’n opzegbevoegdheid mag niet steunen op tekortschieten van de erfpachter (art. 5:87 lid 3 BW) en vraagt een opzegtermijn van ten minste een jaar (art. 5:88 BW). Hoe grond ontwikkelrijp wordt, beschrijven we bij van landbouwgrond naar bouwgrond.
Denk ook aan de vergoeding bij het einde. De erfpachter heeft recht op de waarde van de gebouwen en beplantingen die er nog staan (art. 5:99 lid 1 BW). Bij grond met een andere functie dan woningbouw, zoals landbouwgrond, kan de akte die vergoeding uitsluiten (art. 5:99 lid 2 BW). Doet de akte dat niet, dan kan een stal of loods die de erfpachter heeft gebouwd een flinke post worden op het moment dat u de grond terugkrijgt.
Fosfaatrechten en andere productierechten
Bij agrarische erfpacht rijst bij het einde regelmatig de vraag wie recht heeft op fosfaatrechten en vergelijkbare productierechten die aan het bedrijf van de erfpachter verbonden zijn. In een zaak van de Staat tegen een melkveehouder wees het Hof Arnhem-Leeuwarden in 2024 de aanspraak van de Staat af, omdat het feitelijk gebruik van de grond niet was geëindigd. Het hof liet daarbij in het midden of de pachtregels naar analogie gelden, zodat er geen vaste lijn is waarop een eigenaar kan bouwen.
Wie als grondeigenaar zekerheid wil over productierechten, regelt dat daarom in de akte, met een heldere afspraak over wat er bij het einde gebeurt. Wat fosfaatrechten waard zijn en hoe ze overgaan, leest u bij fosfaatrechten verkopen.
Fiscale aandachtspunten op hoofdlijn
De vestiging van een erfpachtrecht is een belastbaar feit voor de overdrachtsbelasting, met in 2026 een algemeen tarief van 10,4% (art. 14 WBR). Voor bedrijfsmatig geëxploiteerde cultuurgrond, ook voor erfpachtrechten daarop, geldt een vrijstelling als de landbouwexploitatie ten minste tien jaar wordt voortgezet (art. 15 lid 1 onderdeel q WBR). Meer daarover staat bij overdrachtsbelasting bij grond.
Voor de eigenaar zelf telt vooral de inkomstenbelasting. De landbouwvrijstelling geldt in beginsel niet voor grond die aan een ander ter beschikking wordt gesteld, omdat de grond voor ten minste 90% dienstbaar moet zijn aan het eigen landbouwbedrijf (art. 3.12 Wet IB 2001). Een particuliere eigenaar zonder onderneming valt met de grond in box 3. De juiste route voor uw situatie loopt u het best met een fiscalist door, en als rentmeester denken wij mee over de inrichting van het beheer van uw grond.
Veelgestelde vragen over erfpacht landbouwgrond
Waarom loopt agrarische erfpacht meestal minimaal 26 jaar?
Omdat de pachtregels van toepassing zijn op erfpacht van hoeves of los land voor 25 jaar of korter, of voor onbepaalde tijd (art. 7:399d BW). Met een looptijd van 26 jaar of langer valt de erfpacht buiten die regel. Dan gelden de regels van Boek 5 BW en is er meer ruimte voor eigen afspraken.
Gelden de pachtregels ook bij erfpacht?
Alleen als de erfpacht op landbouwgrond voor 25 jaar of korter of voor onbepaalde tijd is gevestigd. In die gevallen gaan de dwingende pachtregels voor op de afspraken in de akte. Daarbuiten is erfpacht een zelfstandig zakelijk recht met eigen regels.
Wat is sale-and-lease-back in de landbouw?
Een ondernemer verkoopt zijn grond, vaak aan een belegger, en krijgt die direct in erfpacht terug, meestal met een looptijd boven de 25 jaar en vaak met een terugkooprecht. Zo komt kapitaal vrij terwijl hij de grond blijft gebruiken. Fiscaal is de constructie in de rechtspraak behandeld als een geldlening, maar over de verdere gevolgen verschillen rechters van mening.
Wie heeft recht op fosfaatrechten bij erfpacht?
Daar bestaat geen eenvoudige regel voor. In een zaak uit 2024 wees het Hof Arnhem-Leeuwarden de aanspraak van de Staat als erfverpachter af, omdat het gebruik van de grond niet was geëindigd. Veel hangt af van de akte en de feiten bij het einde, dus een heldere afspraak vooraf geeft de meeste zekerheid.
Mag een erfpachter de landbouwgrond doorverpachten?
Ja, tenzij de akte dat uitsluit: de erfpachter mag de grond verhuren of verpachten en ook ondererfpacht vestigen (art. 5:93 en 5:94 BW). Na het einde van de erfpacht moet u een geldige verhuring in beginsel respecteren. Wie dat niet wil, neemt een beperking op in de akte van vestiging.
Tot slot
Erfpacht op landbouwgrond biedt een eigenaar de mogelijkheid om grond voor lange tijd aan een ondernemer toe te vertrouwen en toch eigenaar te blijven. De grens van artikel 7:399d bepaalt of u daarbij binnen of buiten het pachtrecht blijft, en die grens kan in de komende jaren verschuiven.
De waarde van een goede akte zit in de details: de duur, de canon en de herziening, de vergoeding bij het einde, de ontwikkelwaarde en de productierechten. De fiscale gevolgen, zowel bij de vestiging als voor uw inkomstenbelasting, stemt u af met uw notaris en belastingadviseur voordat u tekent.
Overweegt u landbouwgrond in erfpacht uit te geven, of wilt u een bestaande erfpacht laten beoordelen? Van Hoven & Oomen werkt al meer dan 40 jaar voor eigenaren van grond in het buitengebied. Neem gerust contact met ons op om uw plannen te bespreken.
Regelgeving en marktomstandigheden veranderen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen advies over uw persoonlijke situatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.



