Home / Kennisbank / Geliberaliseerde pacht: flexibeler maar minder bescherming

Geliberaliseerde pacht: flexibeler maar minder bescherming

Geliberaliseerde pacht geeft u meer vrijheid, de pachter minder bescherming. Lees wanneer het verstandig is en wat het doet met waarde en belasting.

Geliberaliseerde pacht geeft u als verpachter meer vrijheid dan reguliere pacht: u spreekt een looptijd af, de overeenkomst eindigt op de afgesproken datum en de pachter heeft geen voorkeursrecht en geen opzeggingsbescherming. Daar staat tegenover dat de pachter minder zekerheid heeft en dat u de grond periodiek opnieuw moet uitgeven. Of die ruil gunstig uitvalt, hangt af van uw plannen met de grond, het soort perceel en de relatie met de gebruiker.

In dit artikel zetten we de afweging op een rij: de voor- en nadelen voor verpachter en pachter, de situaties waarin deze vorm verstandig is en wat geliberaliseerde pacht doet met de grondwaarde en de belastingpositie op hoofdlijn. Een overzicht van alle pachtvormen en zakelijke rechten vindt u in onze gids over pacht. Wat geliberaliseerde pacht precies is en aan welke wettelijke voorwaarden een overeenkomst moet voldoen, leest u in het artikel wat is geliberaliseerde pacht; hier gaat het om wat de keuze voor u als eigenaar betekent.

Alle artikelen over pacht en zakelijke rechten29 artikelen
U leest nu: Geliberaliseerde pacht. Bekijk ook het volledige onderwerp Pacht en zakelijke rechten.

💡 De kern in het kort

  • Geliberaliseerde pacht eindigt op de afgesproken datum, zonder verlenging en zonder opzeggingsprocedure.
  • De pachter heeft geen voorkeursrecht, geen recht op indeplaatsstelling en tot en met zes jaar geen prijstoets.
  • Voor de verpachter staat daar tegenover dat de grond periodiek opnieuw moet worden uitgegeven en dat de vormvereisten streng zijn.
  • De vorm past vooral bij grond waarmee u op termijn iets anders wilt, zoals verkoop, ontwikkeling of eigen gebruik.
  • Fiscaal wordt geliberaliseerd verpachte grond in box 3 gewaardeerd als eindige pacht: 60 tot 98% van de normwaarde, afhankelijk van de resterende looptijd (brochure 2025).
  • Geliberaliseerd verpachte grond valt sinds 1 januari 2024 niet onder de bedrijfsopvolgingsregeling.

Geliberaliseerd of regulier: het verschil voor de verpachter

De afweging begint bij de vergelijking met de reguliere pacht. Reguliere pacht van los land duurt wettelijk 6 jaar en wordt daarna van rechtswege telkens met 6 jaar verlengd. De verpachter kan alleen opzeggen op een van de gronden die artikel 7:370 BW noemt, en de pachter kan zich verzetten waarna de rechter beslist. Bij verkoop heeft de pachter een voorkeursrecht en de pachtprijs is altijd gebonden aan de pachtnormen.

Onderwerp Reguliere pacht (los land) Geliberaliseerde pacht
Looptijd 6 jaar, daarna telkens 6 jaar verlengd Zelf afgesproken, geen verlenging
Einde Opzegging op wettelijke gronden, toetsing rechter Van rechtswege op de einddatum
Pachtprijs Maximaal de pachtnorm Vrij tot en met zes jaar, daarboven getoetst
Voorkeursrecht pachter Ja Nee
Indeplaatsstelling Ja, via de rechter Nee
Gebouwen Mogelijk Niet mogelijk

Het verschil zit dus vooral in de positie aan het einde van de looptijd en bij verkoop. Bij reguliere pacht loopt het gebruik door zolang er geen wettelijke grond is om op te zeggen, terwijl u bij geliberaliseerde pacht na afloop weer zelf over de grond beslist.

De voordelen voor u als verpachter

Het grootste voordeel is zekerheid over het einde. De overeenkomst stopt op de afgesproken datum, zonder dat een opzegging of procedure bij de pachtkamer nodig is. Daarmee houdt u regie over het moment waarop de grond weer beschikbaar komt, voor eigen gebruik, voor een andere pachter of voor verkoop. Ook bij een verkoop tijdens de looptijd hoeft u de grond niet eerst aan de pachter aan te bieden, omdat het voorkeursrecht niet geldt.

Een tweede voordeel is de prijs. Bij een looptijd tot en met zes jaar is de pachtprijs vrij en vindt geen toetsing aan de pachtnormen plaats. Daarnaast bepaalt u zelf met wie u contracteert: de pachter kan niet via de rechter een familielid of medepachter in zijn plaats laten stellen. Na afloop kiest u opnieuw, op basis van de ervaringen met de gebruiker en de situatie op dat moment.

Voor grondeigenaren met meerdere percelen maakt die flexibiliteit het ook eenvoudiger om het bezit in fases te ordenen, bijvoorbeeld door percelen te laten aflopen rond een verkoop of een kavelruil. Hoe u bezit op langere termijn indeelt en beheert, hangt nauw samen met de rest van uw grondbeleid.

Reguliere pachtlos land, artikel 7:325 BWPachter beschermd6 jaar, telkens verlengdOpzeggen alleen op wettelijke grondVoorkeursrecht voor de pachterPrijs maximaal de pachtnormGeliberaliseerde pachtlos land, artikel 7:397 BWVerpachter flexibelLooptijd zelf afgesprokenEindigt op de einddatumGeen voorkeursrechtPrijs vrij tot en met zes jaar

De nadelen en risico’s voor de verpachter

Tegenover de vrijheid staan verplichtingen. Geliberaliseerde pacht ontstaat alleen als de voorwaarden van artikel 7:397 BW zijn vervuld: los land en een uitdrukkelijke keuze in de schriftelijke overeenkomst. Ontbreekt die keuze, dan gelden in beginsel de gewone pachtregels, en voor gebouwen is de geliberaliseerde vorm niet beschikbaar. De overeenkomst moet bovendien binnen twee maanden naar de grondkamer, ook als de looptijd kort is.

Een praktisch nadeel is dat u de grond steeds opnieuw moet uitgeven. Elke nieuwe overeenkomst vraagt onderhandeling, vastlegging en inzending, met het bijbehorende griffierecht. Daarnaast heeft een gebruiker met een kort contract minder reden om te investeren in de bodem op lange termijn. De pachter blijft wel verplicht zich als een goed pachter te gedragen, maar de prikkel om bijvoorbeeld in structuur of drainage te investeren is bij een korte looptijd beperkter.

Ten slotte zijn er onderwerpen die bij elke pachtvorm aandacht vragen. Het jachtrecht gaat volgens artikel 8.3 van de Omgevingswet naar de pachter, tenzij u het bij het aangaan uitdrukkelijk voorbehoudt. En wie de grond na afloop zonder nieuwe afspraak laat doorgebruiken, loopt het risico op onduidelijkheid over de vraag welke overeenkomst er dan geldt.

Wat betekent geliberaliseerde pacht voor de pachter?

Voor de pachter is geliberaliseerde pacht een vorm met minder bescherming. Hij heeft geen recht op verlenging, geen voorkeursrecht bij verkoop, geen recht op indeplaatsstelling van een opvolger en bij een looptijd tot en met zes jaar geen toets op de hoogte van de prijs. Voor een ondernemer die op langere termijn wil investeren, is dat een reden om bij voorkeur langdurig te pachten of grond te kopen.

Toch kan de vorm ook voor de pachter aantrekkelijk zijn. Hij krijgt grond in gebruik die de eigenaar onder reguliere pacht misschien helemaal niet zou uitgeven. De overeenkomst eindigt ook niet bij zijn overlijden: op grond van artikel 7:398 BW zetten onder meer de partner of kinderen de pacht voort, tenzij zij binnen drie maanden schriftelijk laten weten daarvan af te zien. Wordt de grond tijdens de looptijd verkocht, dan neemt de koper de overeenkomst over op grond van artikel 7:361 BW.

Een evenwichtige overeenkomst houdt met beide belangen rekening. Duidelijke afspraken over bodembeheer, gebruik en de situatie na afloop maken de samenwerking voorspelbaar, ook als het contract kort is.

Wanneer is geliberaliseerde pacht verstandig?

Geliberaliseerde pacht past vooral bij grond waarmee u op termijn iets anders wilt. Denk aan percelen waarvoor u verkoop overweegt, grond die mogelijk een andere bestemming krijgt of grond die u later zelf of in de familie wilt gebruiken. Voor grond met ontwikkelpotentie kan een vrij opleverbare positie bovendien waardevol zijn; in het artikel over warme gronden leest u hoe die waarde ontstaat.

Minder voor de hand ligt de vorm wanneer u een vaste gebruiker zoekt voor een lange periode en de grond in een agrarisch bedrijf wilt laten functioneren, of wanneer er gebouwen bij horen. In dat laatste geval is geliberaliseerde pacht voor de gebouwen niet mogelijk. Gaat het om korte gebruiksperiodes voor een bepaald gewas, zoals bollen of pootaardappelen, dan kan teeltpacht beter passen.

De keuze voor de looptijd is daarbij een afweging op zich. Tot en met zes jaar is de prijs vrij en het griffierecht laag; bij een langere looptijd krijgt de pachter meer zekerheid, maar gelden de pachtnormen en een hoger griffierecht.

Bij een afweging voor de langere termijn speelt ook mee dat het pachtrecht wordt herzien: in het conceptwetsvoorstel komt de kortlopende pacht in de plaats van deze vorm, maar dat voorstel is nog niet ingediend en er is niets in werking getreden. Voor een keuze nu geldt daarom het huidige artikel 7:397 BW; hoe het met de herziening staat, leest u in het artikel over de pachtwet.

Wat doet geliberaliseerde pacht met de grondwaarde?

Verpachte grond is in de regel minder waard dan grond die vrij van gebruik kan worden opgeleverd, omdat de koper aan de lopende overeenkomst gebonden is. Bij geliberaliseerde pacht is die binding beperkt in de tijd: de einddatum ligt vast en er is geen verlenging. Het ligt daarom voor de hand dat het verschil met vrije grond kleiner wordt naarmate het einde nadert.

Die lijn ziet u terug in de manier waarop de Belastingdienst verpachte grond in box 3 waardeert. Volgens de brochure voor belastingjaar 2025 geldt voor reguliere pacht met een verwachte looptijd van meer dan 20 jaar 60% van de normwaarde. Geliberaliseerde pacht telt als eindige pacht, waarbij het percentage oploopt naarmate de resterende looptijd korter wordt: van 60% bij twintig jaar resterend tot 98% bij één jaar.

Dit zijn fiscale normen voor grasland en akkerland, geen marktprijzen. Wat een koper in de praktijk betaalt, hangt af van het perceel en de markt. In het artikel over verpachte grond verkopen leest u hoe een verkoop in verpachte staat verloopt.

De fiscale gevolgen op hoofdlijn

Voor een particuliere verpachter valt verpachte grond in de regel in box 3. Het forfaitaire rendement op overige bezittingen bedraagt in 2026 6,00%. De grondslag is de waarde in het economische verkeer, waarbij de normwaarden en percentages van de Belastingdienst een hulpmiddel zijn. Meer hierover leest u in het artikel over landbouwgrond in box 3.

Twee regelingen die bij grond vaak ter sprake komen, werken bij verpachting anders dan bij eigen gebruik. De landbouwvrijstelling, die bij een agrarisch ondernemer de waardestijging tot de waarde bij voortgezet agrarisch gebruik vrijstelt, geldt in beginsel niet als de grond aan een ander ter beschikking wordt gesteld. Daarnaast vallen aan derden verpachte gronden sinds 1 januari 2024 buiten de bedrijfsopvolgingsregeling. De enige uitzondering betreft los land onder teeltpacht, niet geliberaliseerde pacht.

Deze regels zeggen iets over de richting, niet over uw persoonlijke uitkomst. Bij een schenking, vererving of overdracht binnen de familie is het verstandig de route vooraf door te nemen met uw fiscalist of notaris, zodat de keuze voor een pachtvorm aansluit op uw fiscale planning.

Veelgestelde vragen over geliberaliseerde pacht

Wat is het verschil tussen reguliere en geliberaliseerde pacht?

Reguliere pacht wordt van rechtswege verlengd en geeft de pachter een prijstoets, een voorkeursrecht en bescherming tegen opzegging. Geliberaliseerde pacht eindigt op de afgesproken datum en kent die bescherming niet. Geliberaliseerde pacht is bovendien alleen mogelijk voor los land.

Is geliberaliseerde pacht gunstiger voor de verpachter?

Voor veel verpachters wel, omdat zij de regie houden over het einde van de looptijd en de grond vrij kunnen verkopen. Daar staat tegenover dat de grond periodiek opnieuw moet worden uitgegeven en dat de vormvereisten streng zijn. Of het gunstiger is, hangt af van uw plannen met de grond.

Kunt u verpachte grond verkopen tijdens een geliberaliseerde pacht?

Ja. De pachter heeft geen voorkeursrecht, dus u hoeft de grond niet eerst aan hem aan te bieden. De koper treedt wel in uw rechten en plichten en is gebonden aan de overeenkomst tot de einddatum.

Hoe wordt geliberaliseerd verpachte grond in box 3 gewaardeerd?

Volgens de brochure van de Belastingdienst voor belastingjaar 2025 geldt geliberaliseerde pacht als eindige pacht. Het percentage van de normwaarde loopt op van 60% bij 20 jaar resterende looptijd tot 98% bij één jaar. Afwijken van de normwaarden mag met onderbouwing.

Geldt de bedrijfsopvolgingsregeling voor geliberaliseerd verpachte grond?

Nee. Aan derden verpachte grond valt sinds 1 januari 2024 buiten de bedrijfsopvolgingsregeling. De uitzondering voor los land geldt alleen voor teeltpacht. Het is verstandig dit bij een schenking of vererving met uw fiscalist af te stemmen.

Tot slot

Geliberaliseerde pacht ruilt bescherming van de pachter in voor flexibiliteit van de verpachter. U weet wanneer de grond vrijkomt, u kunt verkopen zonder voorkeursrecht en u kiest na afloop opnieuw met wie u verder gaat. Daar staan een periodieke uitgifte, strenge vormvereisten en een beperkte prikkel voor de pachter om lang vooruit te investeren tegenover.

De juiste keuze volgt uit uw plannen met de grond, de aard van het perceel en uw fiscale situatie. Onze rentmeesters zijn aangesloten bij de NVR en beëdigd, en werken al meer dan 40 jaar uitsluitend voor de grondeigenaar. Zij kijken met u naar de pachtvorm, de looptijd en de afspraken die passen bij uw bezit.

Twijfelt u tussen geliberaliseerde en reguliere pacht, of wilt u weten wat een aflopend contract betekent voor de waarde van uw grond? Dan bespreken we dat graag met u. U kunt ons bereiken via de contactpagina.

Regelgeving en marktomstandigheden veranderen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen advies over uw persoonlijke situatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.

Impressies uit ons werkgebied
Parkweide met zicht op de kerktoren
Weiland met schapen langs een rietkraag
Erf en landweg vanuit de lucht
Laan langs een erf in het buitengebied


← Terug naar kennisbank

Wilt u weten hoe u ervoor staat?

Legt u uw situatie voor aan een van onze rentmeesters. U krijgt een helder oordeel over uw positie en over de stappen die verstandig zijn.

Leg uw situatie voor

In Memoriam Johan van der Slikke (1951–2025)

Op donderdag 19 juni jl. ontvingen wij het droevige bericht dat Johan van der Slikke is overleden. Johan was een bevlogen rentmeester en ondernemer met een scherp oog voor de agrarische sector. Met zijn kantoor, opgericht in de jaren ’80 op Schouwen-Duiveland, bouwde hij aan een indrukwekkende praktijk in Zeeland, West-Brabant en ver daarbuiten.

Johan stond bekend om zijn passie voor het vak, zijn warme omgang met klanten en zijn visie op rentmeesterschap. Onder zijn leiding groeide het kantoor uit tot een breed georiënteerd bedrijf met activiteiten op het gebied van makelaardij, beheer, taxatie en onteigening — altijd met een persoonlijke en deskundige benadering.

In 2019 koos Johan bewust voor een overdracht van zijn onderneming aan Van Hoven & Oomen, met wie hij al lange tijd een warme band onderhield. Zo ontstond Van Hoven & Oomen Van der Slikke Rentmeesters — een samensmelting van gedeelde waarden en kennis.

Johan was een echt mensenmens: bourgondisch, humoristisch, innemend en vol verhalen. Hij laat een blijvende indruk achter.

Wij wensen zijn vrouw Marieke, de kinderen en kleinkinderen veel kracht en troost toe in deze moeilijke tijd.

_60A7955 _60A7955