Wat is geliberaliseerde pacht precies? Het is een vorm van pacht van los land waarbij verpachter en pachter zelf de looptijd afspreken en waarbij de overeenkomst na die looptijd eindigt, zonder automatische verlenging. De regeling staat in artikel 7:397 van het Burgerlijk Wetboek en geldt als het flexibele alternatief voor de reguliere pacht, met aanzienlijk minder bescherming voor de pachter. Voor u als grondeigenaar betekent dat vooral dat u weet tot wanneer uw grond verpacht is en dat u daarna weer zelf over het perceel beslist.
In dit artikel staan de definitie en de wettelijke voorwaarden centraal: wat geliberaliseerde pacht is, welke duur mogelijk is, waarom de grondkamer er toch bij betrokken blijft en welke pachtregels niet gelden. Het bredere overzicht van alle pachtvormen en zakelijke rechten vindt u in onze gids over pacht. Of deze vorm in uw situatie verstandig is, werken we apart uit in het artikel over de voor- en nadelen.
- Pacht en zakelijke rechten: wat u als grondeigenaar moet weten
- Reguliere pacht: regels, rechten en plichten
- De pachtwet in Nederland: belangrijkste regels
- Pacht landbouwgrond: alle vormen op een rij
- Reguliere pacht opzeggen of beëindigen
- Geliberaliseerde pacht: flexibeler maar minder bescherming
- Geliberaliseerde pacht opzeggen of verlengen
- Pachtprijs geliberaliseerde pacht: hoe wordt deze bepaald?
- Geliberaliseerde pachtovereenkomst opstellen: voorbeeld en tips
- Pachtovereenkomst opstellen: waar moet u op letten?
- Pachtovereenkomst registreren bij de grondkamer
- Pachtnormen: hoe worden pachtprijzen vastgesteld?
- Pachtprijzen landbouwgrond: actuele tarieven en factoren
- Teeltpacht: tijdelijke pacht voor specifieke teelten
- Eenmalige pacht en seizoenspacht: flexibele pachtvormen
- Verpachte grond verkopen: mogelijkheden en waarde
- Wat is erfpacht? Betekenis en werking uitgelegd
- Erfpachtcanon: wat is het en hoe wordt deze berekend?
- Erfpacht afkopen: wanneer is het verstandig?
- Erfpacht grond kopen: waar moet u op letten?
- Erfpacht of eigendom: de verschillen op een rij
- Erfpacht op landbouwgrond: werking en kosten
- Opstalrecht: betekenis en toepassing
- Opstalrecht vestigen: procedure en kosten
- Erfdienstbaarheid: betekenis, soorten en juridische gevolgen
- Recht van overpad: regels en rechten uitgelegd
- Kwalitatieve verplichting: wat is het en hoe werkt het?
- Zakelijk recht vestigen op grond: procedure en aandachtspunten
💡 De kern in het kort
- Geliberaliseerde pacht is pacht van los land waarvoor partijen in de overeenkomst uitdrukkelijk voor artikel 7:397 BW hebben gekozen.
- Gebouwen en hoeves kunnen niet geliberaliseerd worden verpacht, alleen los land.
- De looptijd spreken partijen zelf af; de wet kent geen minimum en geen automatische verlenging.
- Tot en met zes jaar is de pachtprijs vrij, bij een langere duur toetst de grondkamer de prijs aan de pachtnormen.
- De overeenkomst moet schriftelijk zijn en binnen twee maanden ter goedkeuring naar de grondkamer.
- Voorkeursrecht, indeplaatsstelling en opzeggingsbescherming van de reguliere pacht gelden niet.
Wat is geliberaliseerde pacht volgens de wet?
De wet omschrijft pacht in artikel 7:311 BW als de overeenkomst waarbij de verpachter een onroerende zaak in gebruik geeft voor de uitoefening van de landbouw en de pachter daar een tegenprestatie tegenover stelt. Onder landbouw valt volgens artikel 7:312 BW onder meer akkerbouw, weidebouw, veehouderij en tuinbouw, steeds voor zover die bedrijfsmatig wordt uitgeoefend. Bosbouw valt er uitdrukkelijk buiten. Gaat het om gebruik dat niet bedrijfsmatig is of niet voor landbouw is afgesproken, dan is er geen sprake van pacht maar van huur.
Geliberaliseerde pacht is binnen dat kader een bijzondere vorm, geregeld in artikel 7:397 BW. De wet stelt twee voorwaarden: het moet gaan om los land en partijen moeten in de overeenkomst hebben bepaald dat deze regeling van toepassing is. Die keuze ontstaat dus niet vanzelf. Een overeenkomst die wel pacht is maar niet aan deze voorwaarden voldoet, valt onder de gewone regels van de pachttitel en daarmee in beginsel onder de reguliere pacht.
Alleen los land, geen gebouwen
De wet maakt onderscheid tussen een hoeve en los land. Een hoeve is volgens artikel 7:313 BW een complex van een of meer gebouwen met bijbehorend land dat dient tot de landbouw. Los land is grond zonder die gebouwen. Artikel 7:397 BW sluit de bepaling uit die de regels voor los land ook op gebouwen van toepassing verklaart, waardoor stallen, schuren en bedrijfswoningen niet onder geliberaliseerde pacht kunnen vallen.
Voor een verpachter met een volledig bedrijf betekent dit dat de gebouwen onder een andere regeling vallen dan de losse percelen. Wie alleen weiland of bouwland in gebruik wil geven, kan wel voor geliberaliseerde pacht kiezen. Het is daarbij van belang om goed te omschrijven welke kadastrale percelen het betreft, zodat geen twijfel ontstaat over de vraag of er ook opstallen onder de overeenkomst vallen.
Welke looptijd is mogelijk bij geliberaliseerde pacht?
De wet schrijft voor geliberaliseerde pacht geen minimale of maximale duur voor. De bepaling over de wettelijke duur van reguliere pacht, artikel 7:325 BW, met 12 jaar voor een hoeve en 6 jaar voor los land, is niet van toepassing. Volgens RVO kent de wet ook geen vaste aanvangsdatum: partijen bepalen de looptijd zelf en leggen begin- en einddatum vast in de overeenkomst.
Omdat de verlengingsregel van artikel 7:325 BW niet geldt, wordt geliberaliseerde pacht niet van rechtswege verlengd. De overeenkomst stopt op de afgesproken einddatum. Wat er daarna gebeurt, met voortzetting, een nieuw contract of doorgebruik zonder afspraak, behandelen we in het artikel over opzeggen of verlengen.
De duur heeft wel gevolgen voor de rest van de regeling. De wet legt een grens bij zes jaar: tot en met zes jaar gelden andere regels dan bij een langere looptijd. Die grens is vooral van belang voor de pachtprijs en voor de kosten van de toetsing door de grondkamer.
Tot en met zes jaar of langer: twee regimes
Artikel 7:397 BW kent twee leden met elk een eigen regime. Lid 1 gaat over overeenkomsten van zes jaar of korter, lid 2 over een langere duur. Het grootste verschil zit in de prijstoets: bij een duur tot en met zes jaar zijn de bepalingen over de maximale pachtprijs en de prijsherziening uitgezonderd, bij een langere duur niet.
| Onderwerp | Zes jaar of korter (lid 1) | Langer dan zes jaar (lid 2) |
|---|---|---|
| Voorwaarde | Los land, keuze in overeenkomst | Los land, keuze in overeenkomst |
| Toets pachtprijs | Nee, prijs vrij | Ja, aan de pachtnormen |
| Wettelijke duur en verlenging | Gelden niet | Gelden niet |
| Voorkeursrecht pachter | Geldt niet | Geldt niet |
| Indeplaatsstelling en opzeggingsbescherming | Gelden niet | Gelden niet |
| Gebouwen | Niet mogelijk | Niet mogelijk |
Bij een looptijd tot en met zes jaar gelden daarnaast artikel 7:399a BW over publiekrechtelijke lasten en het eerste lid van artikel 7:399c BW niet, bij een langere looptijd wel. Hoe de prijs in beide situaties tot stand komt, leest u in het artikel over de pachtprijs bij geliberaliseerde pacht.
Goedkeuring door de grondkamer blijft nodig
Een veelgehoord misverstand is dat geliberaliseerde pacht buiten de grondkamer om kan. Dat klopt niet. De pachtovereenkomst moet volgens artikel 7:317 BW schriftelijk worden aangegaan en is op grond van artikel 7:318 BW onderworpen aan goedkeuring. Volgens artikel 7:321 BW moet de overeenkomst binnen twee maanden na het aangaan worden ingezonden. Dat kan door ieder van beide partijen; als een van hen dat doet, vervalt de plicht voor de ander.
De grondkamer toetst bij een geliberaliseerde overeenkomst onder meer of de overige verplichtingen niet buitensporig zijn, of algemene landbouwbelangen niet worden geschaad en of de overeenkomst niet in strijd is met de pachttitel. De toets op de verkaveling geldt niet. Artikel 7:397 lid 3 BW bepaalt bovendien dat de grondkamer een overeenkomst alleen zo mag wijzigen dat deze een geliberaliseerde overeenkomst blijft.
Volgens RVO kan een geliberaliseerde overeenkomst digitaal worden ingediend via Mijn RVO. De doorlooptijd is gemiddeld twee tot vier maanden. Het griffierecht bedraagt in 2026 € 100 via de digitale route E-pacht en € 166 langs een andere weg. Bij een looptijd van meer dan zes jaar geldt 5% van de pachtprijs, met een minimum van € 328 en een maximum van € 786.
Heeft u vragen of wilt u meer informatie? Ons team staat voor u klaar, met al uw vastgoedvragen.
Welke pachtregels gelden niet?
Het wezen van geliberaliseerde pacht zit in wat de wet uitzondert. Een groot deel van de bescherming die een pachter bij reguliere pacht heeft, is hier niet van toepassing. Artikel 7:397 BW noemt de bepalingen die buiten werking blijven, ongeacht of de duur korter of langer is dan zes jaar:
- de wettelijke minimumduur en de verlenging met telkens zes jaar (artikel 7:325 BW);
- het recht van de pachter om een familielid of medepachter in zijn plaats te laten stellen (artikelen 7:363 en 7:364 BW);
- de regeling voor opzegging met toetsing door de rechter en voortzetting door erfgenamen (artikelen 7:366 tot en met 7:374 BW);
- het voorkeursrecht van de pachter bij verkoop (artikelen 7:378 tot en met 7:384 BW);
- de toets van de grondkamer op een doelmatige verkaveling en ligging.
Voor de verpachter is vooral het ontbreken van het voorkeursrecht en van de opzeggingsbescherming van belang. Bij verkoop hoeft de grond niet eerst aan de pachter te worden aangeboden en aan het einde van de looptijd is geen opzeggingsprocedure bij de pachtkamer nodig. Hoe groot dat verschil is, ziet u het best naast de regels van de reguliere pacht, die hieronder kort aan bod komen.
Wat blijft wel gelden?
Geliberaliseerde pacht is nog steeds pacht. De algemene plichten uit de pachttitel blijven daarom van toepassing, voor zover artikel 7:397 BW ze niet uitzondert. De pachter moet zich gedragen als een goed pachter (artikel 7:347 BW) en mag de bestemming, inrichting of gedaante van het gepachte niet zonder schriftelijke toestemming wijzigen (artikel 7:348 BW). Onderverpachting is alleen toegestaan met schriftelijke toestemming van de verpachter (artikel 7:355 BW).
Ook verkoop raakt de overeenkomst niet: op grond van artikel 7:361 BW gaan de rechten en plichten van de verpachter over op de koper. Ontbinding wegens ernstig tekortschieten kan alleen via de rechter (artikel 7:376 BW), en voor ontbinding vanwege een niet-agrarische bestemming geldt artikel 7:377 BW. Overlijdt de pachter, dan eindigt de overeenkomst niet. Op grond van artikel 7:398 BW zetten onder meer de partner of een kind de pacht voort, tenzij zij binnen drie maanden na het overlijden schriftelijk aan de verpachter laten weten daarvan af te zien.
Ook de wettelijke regel over het jachtrecht blijft gelden. Volgens artikel 8.3 van de Omgevingswet ligt het jachtrecht bij de pachter, tenzij de verpachter het zich bij het aangaan van de overeenkomst heeft voorbehouden, er toen niet over beschikte of het al had verhuurd. Hoe dat in de overeenkomst wordt vastgelegd, komt aan bod bij het opstellen van een geliberaliseerde pachtovereenkomst.
Het verschil met reguliere pacht en teeltpacht
Naast geliberaliseerde pacht kent de wet twee andere hoofdvormen. Reguliere pacht heeft een wettelijke duur van 12 jaar voor een hoeve en 6 jaar voor los land, wordt van rechtswege telkens met 6 jaar verlengd en geeft de pachter een prijstoets, een voorkeursrecht en bescherming tegen opzegging. De verpachter kan reguliere pacht alleen opzeggen op de gronden die de wet noemt, met toetsing door de rechter.
Teeltpacht, geregeld in artikel 7:396 BW, is bedoeld voor één- of tweejarige teelten waarvoor vruchtwisseling nodig is, voor maximaal één of twee jaar. Teeltpacht hoeft niet te worden goedgekeurd, maar moet binnen twee maanden worden geregistreerd bij de grondkamer, en de prijs is vrij. Geliberaliseerde pacht zit daartussenin: geen beperking tot bepaalde gewassen, een looptijd die partijen zelf kiezen en wel een goedkeuringstoets.
Het pachtrecht wordt herzien, en in het conceptwetsvoorstel komt een kortlopende pacht van maximaal twaalf jaar in de plaats van deze vorm, maar dat voorstel is nog niet bij de Tweede Kamer ingediend en er is niets in werking getreden. Tot een nieuwe wet geldt artikel 7:397 BW zoals hier beschreven; hoe het met de herziening staat, leest u in het artikel over de pachtwet.
Welke vorm het best past, hangt af van het perceel, de beoogde gebruiker en uw plannen met de grond op langere termijn. Wie grond in gebruik geeft, vindt in het artikel over grond verpachten een breder beeld van de keuzes die daarbij spelen, en een agrarisch rentmeester kan bij nieuwe of aflopende overeenkomsten aangeven wat op dat moment geldt.
Veelgestelde vragen over wat is geliberaliseerde pacht
Hoe lang mag geliberaliseerde pacht duren?
De wet noemt geen minimum of maximum; partijen kiezen de looptijd zelf en leggen die vast in de overeenkomst. Wel maakt de duur verschil voor de prijs. Tot en met zes jaar is de pachtprijs vrij, bij een langere looptijd toetst de grondkamer de prijs aan de pachtnormen.
Moet geliberaliseerde pacht naar de grondkamer?
Ja. Ook een geliberaliseerde pachtovereenkomst moet binnen twee maanden na het aangaan ter goedkeuring worden ingezonden. Een van beide partijen kan dat doen. De grondkamer toetst onder meer of de overige verplichtingen niet buitensporig zijn.
Kunt u een hoeve met gebouwen geliberaliseerd verpachten?
Nee, geliberaliseerde pacht is alleen mogelijk voor los land. Gebouwen en een hoeve vallen er niet onder. Voor stallen, schuren en een bedrijfswoning geldt dus een andere regeling dan voor de losse percelen.
Heeft de pachter bij geliberaliseerde pacht een voorkeursrecht?
Nee, het wettelijke voorkeursrecht van de pachter geldt niet bij geliberaliseerde pacht. U hoeft de grond bij verkoop dus niet eerst aan de pachter aan te bieden. De koper neemt de lopende overeenkomst wel over tot de afgesproken einddatum.
Eindigt geliberaliseerde pacht als de pachter overlijdt?
Nee, de overeenkomst loopt door. De partner, kinderen of andere in de wet genoemde personen zetten de pacht voort, tenzij zij binnen drie maanden na het overlijden schriftelijk aan de verpachter laten weten daarvan af te zien. De overeenkomst eindigt daarna gewoon op de afgesproken datum.
Tot slot
Geliberaliseerde pacht is in de kern een eenvoudige regeling: los land, een uitdrukkelijke keuze in de overeenkomst, een looptijd die u zelf bepaalt en een einde zonder automatische verlenging. Tegelijk is het een regeling met vormvereisten. Zonder schriftelijke overeenkomst, zonder duidelijke keuze voor artikel 7:397 BW of zonder inzending bij de grondkamer loopt u het risico dat de bedoeling van partijen niet overeind blijft.
Daarom loont het om vooraf scherp te hebben welke percelen u verpacht, voor welke periode en tegen welke voorwaarden. Denk daarbij ook aan het jachtrecht, aan onderverpachting en aan de vraag wat u na afloop met de grond wilt. Onze rentmeesters zijn aangesloten bij de NVR en beëdigd en werken al meer dan 40 jaar uitsluitend voor de grondeigenaar.
Wilt u laten beoordelen of geliberaliseerde pacht past bij uw percelen, of wilt u een bestaande overeenkomst laten nalopen? Dan denken we graag met u mee over de mogelijkheden binnen ons rentmeesterschap. U kunt ons bereiken via de contactpagina.
Regelgeving en marktomstandigheden veranderen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen advies over uw persoonlijke situatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.



