Erfpacht of eigendom is voor een grondeigenaar zelden een theoretische vraag. Ze speelt wanneer een perceel vrijkomt, wanneer een ondernemer of instelling belangstelling toont, of wanneer een familie, stichting of kerk nadenkt over hoe het bezit de komende generaties overgaat. Bij verkoop draagt u de grond over en ontvangt u eenmalig de koopsom. Bij uitgifte in erfpacht blijft u eigenaar en geeft u het gebruik voor lange tijd uit handen, meestal tegen een canon.
In dit artikel zetten we de verschillen naast elkaar: zeggenschap, inkomsten, lasten, waarde, overdracht, bouwen en het einde. De andere vormen van gebruik door een ander, zoals pacht, opstal en erfdienstbaarheid, vindt u in het overzicht pacht en zakelijke rechten.
- Pacht en zakelijke rechten: wat u als grondeigenaar moet weten
- Reguliere pacht: regels, rechten en plichten
- De pachtwet in Nederland: belangrijkste regels
- Pacht landbouwgrond: alle vormen op een rij
- Reguliere pacht opzeggen of beëindigen
- Wat is geliberaliseerde pacht? Uitleg en voorwaarden
- Geliberaliseerde pacht: flexibeler maar minder bescherming
- Geliberaliseerde pacht opzeggen of verlengen
- Pachtprijs geliberaliseerde pacht: hoe wordt deze bepaald?
- Geliberaliseerde pachtovereenkomst opstellen: voorbeeld en tips
- Pachtovereenkomst opstellen: waar moet u op letten?
- Pachtovereenkomst registreren bij de grondkamer
- Pachtnormen: hoe worden pachtprijzen vastgesteld?
- Pachtprijzen landbouwgrond: actuele tarieven en factoren
- Teeltpacht: tijdelijke pacht voor specifieke teelten
- Eenmalige pacht en seizoenspacht: flexibele pachtvormen
- Verpachte grond verkopen: mogelijkheden en waarde
- Wat is erfpacht? Betekenis en werking uitgelegd
- Erfpachtcanon: wat is het en hoe wordt deze berekend?
- Erfpacht afkopen: wanneer is het verstandig?
- Erfpacht grond kopen: waar moet u op letten?
- Erfpacht op landbouwgrond: werking en kosten
- Opstalrecht: betekenis en toepassing
- Opstalrecht vestigen: procedure en kosten
- Erfdienstbaarheid: betekenis, soorten en juridische gevolgen
- Recht van overpad: regels en rechten uitgelegd
- Kwalitatieve verplichting: wat is het en hoe werkt het?
- Zakelijk recht vestigen op grond: procedure en aandachtspunten
💡 De kern in het kort
- Bij erfpacht blijft u eigenaar van de grond, bij verkoop gaat de eigendom definitief over op de koper.
- Via de akte van erfpacht houdt u zeggenschap over gebruik, overdracht en verhuur (art. 5:89, 5:91 en 5:94 BW).
- Erfpacht levert een canon of een afkoopsom op, verkoop een koopsom in één keer.
- De erfpachter draagt in beginsel de gewone en buitengewone lasten van de grond (art. 5:96 BW).
- Wie de grond ooit terug wil, legt een opzegbevoegdheid en de regeling bij het einde vooraf vast in de akte.
- Voor de waarde en de belasting van grond in erfpacht bestaat geen vaste formule; taxatie en fiscaal advies horen bij de afweging.
Erfpacht of eigendom: wat verandert er voor u als eigenaar?
Erfpacht is het zakelijk recht om de onroerende zaak van een ander te houden en te gebruiken (art. 5:85 lid 1 BW). U blijft eigenaar, maar de erfpachter krijgt hetzelfde genot als een eigenaar, tenzij de akte iets anders bepaalt (art. 5:89 lid 1 BW). Wat u overhoudt, wordt bloot eigendom genoemd: de grond blijft van u, het dagelijks gebruik niet. De akte is daarmee het instrument waarmee u uw belangen voor de hele looptijd vastlegt.
Bij verkoop is de verhouding eenvoudiger en definitiever. Na de levering heeft u in beginsel geen zeggenschap meer over wat er met de grond gebeurt. Wilt u na verkoop toch iets blijvend regelen, bijvoorbeeld een beheerafspraak of een beperking van het gebruik, dan kan dat alleen via aparte constructies zoals een kwalitatieve verplichting of een kettingbeding. De keuze tussen erfpacht en verkoop is dus ook een keuze over hoeveel invloed u wilt houden.
De verschillen in één overzicht
De tabel zet de belangrijkste verschillen naast elkaar. Bij erfpacht kan de akte op veel punten afwijken van de wet, dus de kolom erfpacht beschrijft het wettelijke uitgangspunt. Bij verkoop gaat het om de hoofdregel; met aanvullende afspraken kunt u daar in de koopakte nog iets aan veranderen.
| Aspect | Uitgeven in erfpacht | Verkopen |
|---|---|---|
| Eigendom | Blijft bij u (bloot eigendom) | Gaat over op de koper |
| Zeggenschap | Via de akte: gebruik, overdracht, verhuur (art. 5:89, 5:91, 5:94 BW) | Geen, tenzij kwalitatieve verplichting of kettingbeding |
| Inkomsten | Canon, of een bedrag ineens bij afkoop (art. 5:85 lid 2 BW) | Koopsom in één keer |
| Lasten | Bij de erfpachter, tenzij de akte anders bepaalt (art. 5:96 BW) | Geen |
| Bouwen | Erfpachter heeft het genot van een eigenaar, binnen de akte (art. 5:89 BW) | Koper bepaalt, binnen het omgevingsplan |
| Einde | Na afloop of opzegging; vergoeding opstallen tenzij uitgesloten (art. 5:99 BW) | Geen einde, de grond komt niet terug |
| Rechter | Na 25 jaar wijziging of opheffing mogelijk (art. 5:97 BW) | Niet van toepassing |
Uit de tabel blijkt al dat erfpacht geen tussenvorm is waarbij u half verkoopt. U blijft eigenaar met alle rechten die u in de akte heeft bedongen, en tegelijk geeft u voor lange tijd het gebruik uit handen. Die combinatie past bij sommige eigenaren uitstekend en bij andere helemaal niet.
Zeggenschap: wat u via de akte blijft bepalen
De erfpachter mag de bestemming of inrichting van de grond niet wijzigen zonder uw toestemming (art. 5:89 lid 2 BW). In de akte kunt u verder bepalen dat overdracht of splitsing van het erfpachtrecht uw toestemming vereist (art. 5:91 lid 1 en 2 BW). Weigert u zonder redelijke grond, dan kan de kantonrechter de erfpachter alsnog machtigen (art. 5:91 lid 4 BW). Een toestemmingsvereiste geeft u dus invloed, maar geen onbeperkt veto.
Zonder andersluidende bepaling mag de erfpachter ondererfpacht vestigen en de grond verhuren of verpachten (art. 5:93 en 5:94 BW). Bij het einde van de erfpacht moet u een geldige verhuring in beginsel respecteren (art. 5:94 lid 2 BW). Ook het jachtrecht verdient aandacht: de Omgevingswet noemt de erfpachter als jachtgerechtigde (art. 8.3 lid 1 onder b). Wilt u het jachtrecht als eigenaar houden, dan is het verstandig met de notaris na te gaan of en hoe dat bij de uitgifte kan worden geregeld. Voor de andere punten geldt hetzelfde: later wijzigen vraagt de medewerking van de erfpachter.
Inkomsten: canon of koopsom
De akte kan de erfpachter een periodieke betaling opleggen, de canon (art. 5:85 lid 2 BW). Een wettelijke formule of een maximum is er niet: de hoogte, de indexering en de herziening spreekt u zelf af. Daarmee levert erfpacht een doorlopende opbrengst op, terwijl de grond in uw bezit blijft. Wie liever direct over een bedrag beschikt, kan met de erfpachter een afkoop van de canon afspreken, voor een periode of eeuwigdurend.
Bij verkoop ontvangt u de koopsom in één keer, en daarna is de verhouding met de koper afgerond. Of een canon over vele jaren meer oplevert dan een koopsom nu, hangt af van de hoogte van de canon, de looptijd, de rente en wat u met de opbrengst van een verkoop zou doen. Een vaste vuistregel daarvoor bestaat niet. Hoe de canon wordt opgebouwd, leest u bij de erfpachtcanon.
Lasten, onderhoud en betalingsrisico
De erfpachter draagt de gewone lasten en herstellingen, moet buitengewone herstellingen melden en draagt ook de buitengewone lasten (art. 5:96 BW). De akte kan daarvan afwijken. Voor een eigenaar die zelf weinig tijd of menskracht heeft voor beheer, kan dat een belangrijk verschil zijn met verpachten, waar de wet de lasten anders verdeelt.
Tegenover dat gemak staat een betalingsrisico. Betaalt de erfpachter de canon over twee achtereenvolgende jaren niet, of schiet hij ernstig tekort in zijn andere verplichtingen, dan mag u opzeggen (art. 5:87 lid 2 BW). U moet dan wel de waarde van de erfpacht vergoeden, na aftrek van wat u nog te vorderen heeft. Bij een overdracht van het erfpachtrecht zijn de nieuwe en de oude erfpachter hoofdelijk aansprakelijk voor de canon over de vijf jaar ervoor (art. 5:92 lid 2 BW), wat uw positie als eigenaar versterkt.
Heeft u vragen of wilt u meer informatie? Ons team staat voor u klaar, met al uw vastgoedvragen.
Kunt u erfpacht beëindigen als u de grond zelf nodig heeft?
Alleen als u dat vooraf heeft geregeld. De wet geeft de eigenaar uit zichzelf alleen een opzegrecht bij wanbetaling of ernstig tekortschieten. In de akte kan de eigenaar een eigen opzegbevoegdheid krijgen, maar die mag niet steunen op tekortschieten van de erfpachter (art. 5:87 lid 3 BW). Een opzegging gaat bij exploot en met een termijn van ten minste een jaar (art. 5:88 lid 1 BW).
Is een einddatum afgesproken, dan eindigt de erfpacht op die datum. Blijft de erfpachter zitten, dan loopt het recht door, tenzij u binnen zes maanden laat blijken dat u de erfpacht als geëindigd beschouwt (art. 5:98 lid 1 BW). Daarnaast kunnen beide partijen na 25 jaar de rechter vragen de erfpacht te wijzigen of op te heffen bij onvoorziene omstandigheden (art. 5:97 BW). Die route is bedoeld voor uitzonderlijke situaties en geen alternatief voor een goede regeling in de akte.
Bouwen en investeren door de erfpachter
Omdat de erfpachter het genot van een eigenaar heeft, mag hij binnen de akte en het omgevingsplan bouwen en investeren. Onverplicht aangebrachte gebouwen en beplantingen mag hij bij het einde weghalen, mits hij de oude toestand herstelt (art. 5:89 lid 3 BW). Wat blijft staan, moet u in beginsel vergoeden naar de waarde op dat moment (art. 5:99 lid 1 BW). Tot u betaalt, mag de erfpachter de grond onder zich houden (art. 5:100 BW).
De akte kan de vergoeding in vier gevallen uitsluiten (art. 5:99 lid 2 BW). Voor grondeigenaren in het buitengebied is het eerste geval het belangrijkste: de grond had een andere functie dan woningbouw. Bij landbouwgrond of bedrijfsgrond kunt u de vergoeding dus uitsluiten, mits dat in de akte staat. Voor agrarische grond gelden bovendien eigen regels over de duur, die we toelichten bij erfpacht op landbouwgrond.
Wat betekent de keuze voor de waarde van uw grond?
Bij verkoop ontvangt u de vrije marktwaarde, of wat een koper daarvoor wil betalen. De waarde van grond in erfpacht is lastiger te bepalen. Die hangt af van de canon, de resterende looptijd, de mogelijkheid van herziening en de regeling bij het einde, en er bestaat geen vaste formule voor. Een taxatie op basis van de akte maakt zichtbaar wat uw bloot eigendom waard is; meer over de factoren leest u bij grondwaarde bepalen.
Ook de overdrachtsbelasting speelt mee bij uitgifte. De vestiging van een erfpachtrecht is een belastbaar feit (art. 2 WBR), en de grondslag wordt verhoogd met de waarde van de canon, tot ten hoogste de waarde van de grond (art. 11 lid 1 WBR). Het algemene tarief is in 2026 10,4% (art. 14 WBR). Die kosten wegen mee in wat een erfpachter bereid is aan canon te betalen.
Erfpacht, verkoop en uw belastingpositie
Een particulier of stichting zonder onderneming die grond als belegging bezit, valt in box 3. In 2026 geldt daar voor overige bezittingen een forfaitair rendement van 6,00% en een tarief van 36%, met een tegenbewijsregeling als het werkelijke rendement lager is. Hoe bloot eigendom in box 3 precies wordt gewaardeerd, is niet eenduidig geregeld en vraagt een fiscalist. Voor stichtingen en kerken spelen daarnaast eigen fiscale vragen, die ook buiten box 3 kunnen liggen.
Voor een agrarisch ondernemer werkt het anders. De landbouwvrijstelling vereist dat de grond voor ten minste 90% dienstbaar is aan het eigen landbouwbedrijf (art. 3.12 Wet IB 2001). Geeft u grond in erfpacht uit, dan gebruikt u die niet meer zelf, wat gevolgen kan hebben voor de vrijstelling en voor de vraag of de grond in uw onderneming blijft. Bij verkoop is de waardestijging tot de waarde bij voortgezet agrarisch gebruik vrijgesteld en de winst daarboven belast; zie ook de landbouwvrijstelling. Welke route fiscaal past, bespreekt u met uw belastingadviseur voordat u kiest.
Voor kerkelijke eigenaren is erfpacht een bekende vorm. De handleiding voor kerkrentmeesters beschreef al eerder dat veel kerken grond in erfpacht uitgaven vanwege het voorspelbare rendement, terwijl het bezit behouden bleef. Hoe wij kerken en religieuze instellingen daarbij helpen, leest u bij rentmeester voor kerkelijk vastgoed.
Veelgestelde vragen over erfpacht of eigendom
Blijft u eigenaar als u grond in erfpacht uitgeeft?
Ja. Bij erfpacht blijft u eigenaar van de grond en krijgt de erfpachter het recht om die te houden en te gebruiken (art. 5:85 BW). Wat u overhoudt heet bloot eigendom. Na afloop van de erfpacht krijgt u in beginsel het volledige gebruik terug.
Is grond verkopen of in erfpacht geven beter?
Daar is geen algemeen antwoord op. Verkoop geeft direct een koopsom en maakt de verhouding definitief af. Erfpacht houdt het bezit in de familie of instelling en levert een canon op, maar vraagt een zorgvuldige akte en een lange verbintenis. De keuze hangt af van uw plannen met de grond, uw fiscale positie en de wens om zeggenschap te houden.
Mag de erfpachter op uw grond bouwen?
In beginsel wel, omdat de erfpachter het genot van een eigenaar heeft (art. 5:89 lid 1 BW). De bestemming of inrichting wijzigen mag hij niet zonder uw toestemming, en de akte kan het bouwen verder beperken. Daarnaast gelden de regels van het omgevingsplan.
Wat gebeurt er met gebouwen als de erfpacht eindigt?
De erfpachter heeft dan recht op vergoeding van de waarde van gebouwen, werken en beplantingen die er nog staan (art. 5:99 lid 1 BW). De akte kan die vergoeding in vier gevallen uitsluiten, onder meer bij grond met een andere functie dan woningbouw. Onverplicht aangebrachte zaken mag de erfpachter weghalen als hij de oude toestand herstelt.
Kunt u later alsnog verkopen aan de erfpachter?
Ja, u kunt de bloot eigendom verkopen, ook aan de erfpachter zelf. Komen eigendom en erfpacht in één hand, dan houdt de erfpacht normaal gesproken op. Veel eigenaren kiezen zo eerst voor erfpacht en houden een latere verkoop als mogelijkheid open; meer daarover leest u bij erfpacht afkopen.
Tot slot
Erfpacht of eigendom is geen keuze tussen goed en slecht, maar tussen twee manieren om met grondbezit om te gaan. Bij verkoop rondt u af en ontvangt u de waarde nu. Bij erfpacht houdt u de grond, ontvangt u een canon en legt u voor lange tijd vast wat een ander met uw grond mag doen.
Juist omdat de wet bij erfpacht zoveel aan partijen overlaat, maakt de akte het verschil. Opzegbevoegdheid, vergoeding bij het einde, toestemming bij overdracht en de herziening van de canon kunt u alleen bij de uitgifte goed regelen. Laat de fiscale gevolgen daarnaast door uw fiscalist doorrekenen, zodat u beide routes eerlijk kunt vergelijken.
Twijfelt u tussen verkopen en uitgeven in erfpacht, of wilt u weten wat een erfpachtconstructie voor uw grond kan betekenen? De rentmeesters van Van Hoven & Oomen zijn aangesloten bij de NVR, beëdigd en werken uitsluitend voor de eigenaar. U kunt contact met ons opnemen om uw situatie te bespreken.
Regelgeving en marktomstandigheden veranderen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen advies over uw persoonlijke situatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.



