Home / Kennisbank / Pachtovereenkomst opstellen: waar moet u op letten?

Pachtovereenkomst opstellen: waar moet u op letten?

Een pachtovereenkomst moet schriftelijk en naar de grondkamer. U leest wat erin hoort, van onderhoud tot jachtrecht. Lees de aandachtspunten.

Een pachtovereenkomst legt vast onder welke voorwaarden u als eigenaar landbouwgrond of een hoeve in gebruik geeft aan een agrariër. De wet stelt daar meer eisen aan dan veel eigenaren verwachten: de overeenkomst moet schriftelijk zijn, moet naar de grondkamer en een groot deel van de regels is dwingend recht ten gunste van de pachter. Wat u zelf niet regelt, regelt de wet voor u, en dat valt voor een verpachter niet altijd gunstig uit. In dit artikel leest u welke gegevens er in elk geval in horen, hoe onderhoud en gebouwen zijn geregeld en welke bijzondere bepalingen de moeite waard zijn.

Dit artikel gaat over de pachtovereenkomst in het algemeen, voor reguliere pacht en de andere vormen. Het hoort bij ons overzicht pacht en zakelijke rechten, waar u alle pachtvormen en zakelijke rechten naast elkaar vindt. Voor de clausules die specifiek bij een geliberaliseerde overeenkomst horen, is er een apart artikel over de geliberaliseerde pachtovereenkomst. Wat hier staat, is het recht dat nu geldt.

Alle artikelen over pacht en zakelijke rechten29 artikelen
U leest nu: Pachtovereenkomst opstellen. Bekijk ook het volledige onderwerp Pacht en zakelijke rechten.

💡 De kern in het kort

  • Een pachtovereenkomst moet schriftelijk worden aangegaan, net als een wijziging of beëindiging ervan (art. 7:317 BW).
  • In de overeenkomst staan in elk geval de namen en woonplaatsen van partijen en de kadastrale aanduiding van het gepachte.
  • Reguliere pacht duurt wettelijk 12 jaar voor een hoeve en 6 jaar voor los land; een kortere duur vraagt goedkeuring van de grondkamer.
  • De pachter doet de kleine herstellingen, de verpachter verhelpt gebreken en moet opstallen na brand of storm in beginsel herbouwen.
  • Zonder voorbehoud in de overeenkomst gaat het jachtrecht op verpachte grond naar de pachter.
  • Binnen twee maanden na het aangaan moet de overeenkomst naar de grondkamer, anders kunt u de pachtprijs niet via de rechter vorderen.

Wat is een pachtovereenkomst precies?

De wet omschrijft pacht in artikel 7:311 BW als de overeenkomst waarbij de verpachter een onroerende zaak in gebruik geeft voor de uitoefening van de landbouw, tegen een tegenprestatie van de pachter. Landbouw is ruim omschreven in artikel 7:312: akkerbouw, weidebouw, veehouderij, pluimveehouderij, tuinbouw met fruitteelt en bloembollen, de teelt van griendhout en riet en elke andere tak van bodemcultuur. Twee dingen vallen erbuiten. De bosbouw is uitgezonderd, en de landbouw moet bedrijfsmatig worden uitgeoefend. Is dat niet het geval, of is het gebruik niet voor landbouw overeengekomen, dan is het geen pacht maar huur.

De wet maakt verder onderscheid tussen een hoeve en los land. Een hoeve is een complex van een of meer gebouwen met bijbehorend land dat dient tot landbouw (art. 7:313). De regels voor los land gelden ook voor losse gebouwen. Sluit u met dezelfde pachter aparte overeenkomsten voor gebouwen en voor land, dan behandelt de wet beide als hoeve. Dat onderscheid bepaalt onder meer de duur en de prijsregels, dus het loont om bij het opstellen helder te omschrijven wat u precies verpacht.

Pachtovereenkomst schriftelijk vastleggen: wat schrijft de wet voor?

Artikel 7:317 BW is kort: pacht, wijziging en beëindiging van pacht worden schriftelijk aangegaan. Een mondelinge afspraak is daarmee niet zonder meer ongeldig. Elke partij kan vorderen dat de afspraak alsnog op papier komt, en de rechter legt de overeenkomst dan vast en brengt bepalingen die met de wet in strijd zijn in lijn met de regels. Een handdruk over een stuk grond kan dus gewoon pacht zijn, met alle bescherming die daarbij hoort.

Een volledige wettelijke lijst van verplichte bepalingen bestaat niet. Wel bepaalt de Uitvoeringswet grondkamers in artikel 17 dat de overeenkomst de namen en woonplaatsen van partijen en de kadastrale aanduiding van het gepachte vermeldt. Kiest u voor teeltpacht of geliberaliseerde pacht, dan moet die keuze uitdrukkelijk in de overeenkomst staan. Wijkt de duur af van de wettelijke termijn, dan hoort er een bepaalde einddatum in. Ontbreken die vermeldingen, dan komt u al snel uit bij het regime van reguliere pacht.

Zo is een pachtovereenkomst opgebouwdWettelijk kaderTitel 7.5 BW, dwingend rechtVaste gegevensPartijen, perceel, prijs, duurPlichten over en weerOnderhoud, gebouwen, opleveringBijzondere bepalingenJachtrecht,onderverpachtingDaarna: binnen twee maanden inzenden bij de grondkamer

Welke gegevens vraagt de grondkamer?

Omdat elke overeenkomst naar de grondkamer gaat, is het handig om de inhoud af te stemmen op wat de grondkamer opvraagt. Volgens RVO, dat het secretariaat van de grondkamers voert, gaat het om de volgende onderdelen:

  • namen, adressen en e-mailadressen van verpachter en pachter;
  • relatienummer, BSN of KvK-nummer;
  • de pachtprijs;
  • ingangsdatum, einddatum en looptijd;
  • kadastrale gegevens en oppervlakte van het gepachte;
  • handtekeningen van beide partijen;
  • de algemene en bijzondere voorwaarden die van toepassing zijn.

Veel overeenkomsten verwijzen voor de algemene voorwaarden naar de modelvoorwaarden van de NVR. RVO vraagt in dat geval om de versie 2021 of later. Oudere modellen bevatten soms verwijzingen naar regels die niet meer gelden, bijvoorbeeld bij het jachtrecht, dat inmiddels in de Omgevingswet staat. Hoe de inzending en toetsing verder verlopen, leest u in het artikel over registratie bij de grondkamer.

Duur en pachtprijs in de overeenkomst

Voor reguliere pacht schrijft artikel 7:325 BW een duur voor van 12 jaar voor een hoeve en 6 jaar voor los land. Langer mag, met een bepaalde einddatum. Korter mag alleen met goedkeuring van de grondkamer, op grond van bijzondere omstandigheden en als de algemene landbouwbelangen niet worden geschaad. Na afloop wordt de overeenkomst telkens van rechtswege met 6 jaar verlengd. Een eenduidige ingangsdatum in de overeenkomst is daarom van belang, omdat daaruit later blijkt wanneer een termijn afloopt.

De pachtprijs moet een bedrag in Nederlands geld zijn en mag uitsluitend naar tijdruimte worden bepaald (art. 7:328 lid 2). Een koppeling aan productprijzen is niet toegestaan, tenzij de grondkamer die goedkeurt. Bij reguliere pacht toetst de grondkamer de prijs aan een maximum dat per regio wordt vastgesteld. De actuele bedragen per gebied vindt u bij de pachtprijzen voor landbouwgrond. Bij geliberaliseerde pacht van 6 jaar of korter is de prijs vrij.

Onderhoud en herstel: wie doet wat?

De wet verdeelt het onderhoud vrij precies. De verpachter moet het gepachte ter beschikking stellen en laten, en gebreken verhelpen tenzij dat onmogelijk is of uitgaven vraagt die in de gegeven omstandigheden niet redelijk zijn (art. 7:336 en 7:339). Bij een gebrek kan de pachter een evenredige vermindering van de pachtprijs vragen. De pachter doet op zijn beurt de kleine herstellingen voor eigen rekening (art. 7:351) en moet zich als een goed pachter gedragen (art. 7:347).

Voor schade geldt een vermoeden dat bij het beheer helpt. Alle schade aan het gepachte, behalve brandschade, wordt vermoed aan de pachter toe te rekenen te zijn (art. 7:352). Ook wordt de pachter vermoed het gepachte in goede staat te hebben ontvangen. De pachter mag zonder uw schriftelijke toestemming de bestemming, inrichting of gedaante niet veranderen; weigert u, dan kan hij een machtiging van de grondkamer vragen (art. 7:348). Omgekeerd brengt u als verpachter geen verbeteringen aan zonder schriftelijke toestemming van de pachter (art. 7:354).

Brengt de pachter zelf verbeteringen aan, dan kan hij daarvoor na afloop een vergoeding vragen, maar alleen als hij u vooraf schriftelijk met een kostenraming heeft ingelicht (art. 7:350). U kunt binnen een maand bezwaar maken, en de vergoeding gaat nooit verder dan de waardestijging van het gepachte.

Bedrijfsgebouwen en woningen in de pacht

Bij een hoeve verpacht u meer dan grond. Gebouwen vragen extra aandacht, omdat de wettelijke plicht tot herbouw zwaar kan wegen. Gaan opstallen door brand of storm verloren, dan moet de verpachter ze in beginsel herbouwen (art. 7:345). Die plicht geldt niet bij een overeenkomst met een kortere dan de wettelijke duur, en de grondkamer kan ontheffing verlenen. Het verdient aanbeveling om de verzekering van de gebouwen af te stemmen op die herbouwplicht en dat in de overeenkomst te beschrijven.

Een beschrijving van de gebouwen bij aanvang is niet verplicht, maar wel nuttig. Is er een beschrijving opgemaakt, dan moet de pachter de gebouwen aan het einde in de beschreven staat opleveren (art. 7:358). Zonder beschrijving geldt het vermoeden dat hij ze in goede staat ontving, maar een vastgelegde staat met foto’s voorkomt later discussie. Voor bedrijfsgebouwen en agrarische woningen gelden eigen maximumprijzen, die afhangen van het type bedrijf, de doelmatigheid van de gebouwen en een puntentelling voor de woning.

Bijzondere bepalingen die de moeite waard zijn

Naast de vaste gegevens is er ruimte voor eigen afspraken, zolang die niet buitensporig zijn. De grondkamer onthoudt goedkeuring aan verplichtingen die, mede gelet op de pachtprijs, kennelijk niet in redelijke verhouding staan tot het genot van het gepachte (art. 7:319). Bepalingen die ten nadele van de pachter afwijken van dwingend recht zijn bovendien nietig (art. 7:399). Binnen die grenzen zijn dit onderwerpen die eigenaren vaak regelen:

  • Jachtrecht. Op grond van artikel 8.3 van de Omgevingswet is de pachter jachtgerechtigd, tenzij u zich het jachtrecht bij het aangaan heeft voorbehouden of het toen al was verhuurd.
  • Onderverpachting. Die is alleen toegestaan met uw schriftelijke toestemming (art. 7:355).
  • Waterschapslasten. Doorberekenen is in beginsel nietig (art. 7:399a), met uitzonderingen via de wet en het Pachtprijzenbesluit tot maximaal de helft per hectare per jaar.
  • Bezichtiging. De pachter moet bezichtiging en borden bij verkoop of herverpachting dulden (art. 7:357); een afspraak over de werkwijze voorkomt ergernis.
  • Duurzaam beheer. Afspraken over bodem en natuur zijn mogelijk, mits ze in redelijke verhouding staan tot de prijs.

Wie het jachtrecht zelf wil houden of verhuren, legt het voorbehoud vast in de pachtovereenkomst zelf, want het moet bij het aangaan zijn gemaakt. Meer over verhuur van het jachtrecht leest u in ons artikel over jachthuur en jachtrecht.

De overeenkomst en de grondkamer

Een getekende pachtovereenkomst is pas compleet als zij binnen twee maanden na het aangaan bij de grondkamer is ingezonden (art. 7:321). Dat geldt ook voor wijzigingen en beëindigingen, en elke partij mag inzenden. Blijft het achterwege, dan kunt u als verpachter de pachtprijs niet in rechte vorderen zolang de overeenkomst niet is goedgekeurd, en loopt zij voor onbepaalde tijd door zonder dat u kunt opzeggen (art. 7:322). Wie de inzending niet aan de pachter wil overlaten, regelt in de overeenkomst wie het doet.

Voor de tekst van de overeenkomst zijn daarnaast twee punten van belang. Een bepaling dat de overeenkomst alleen geldt als de grondkamer haar ongewijzigd goedkeurt, heeft geen effect: de wet beschouwt zo’n voorwaarde als niet geschreven (art. 7:399b). En wie twijfelt of een prijs of verplichting de toets doorstaat, kan een ontwerp vooraf ter goedkeuring voorleggen (art. 7:324). Het verloop van de toetsing zelf, met termijnen en kosten, staat in het artikel over registratie bij de grondkamer.

Wat de pachtovereenkomst betekent voor de lange termijn

Een pachtovereenkomst bindt niet alleen u, maar ook wie na u eigenaar wordt. Bij verkoop gaan de rechten en plichten van de verpachter over op de koper (art. 7:361), en het overlijden van pachter of verpachter beëindigt de pacht niet (art. 7:366). Bij reguliere pacht heeft de pachter daarnaast een voorkeursrecht als u wilt verkopen. Een overeenkomst die u nu tekent, bepaalt dus mede wat uw grond over tien of twintig jaar waard is en wat uw erfgenamen ermee kunnen.

Daarom kijken veel eigenaren eerst welke pachtvorm bij hun plannen past, en pas daarna naar de tekst. Wie grond uitgeeft voor een vast inkomen, kiest anders dan wie de grond binnen enkele jaren vrij wil hebben. In ons artikel over grond verpachten staan die afwegingen op een rij. Het pachtrecht wordt bovendien herzien, maar het wetsvoorstel is nog niet ingediend en heeft geen datum van inwerkingtreding. Tot een nieuwe wet in werking treedt, geldt voor uw overeenkomst het huidige recht; de stand van zaken leest u in ons artikel over de pachtwet.

Veelgestelde vragen over pachtovereenkomst

Is een mondelinge pachtovereenkomst geldig?

Een mondelinge afspraak is niet zonder meer ongeldig. De wet eist schriftelijke vastlegging, maar elke partij kan vorderen dat de rechter de overeenkomst vastlegt (art. 7:317 BW). Daarbij worden bepalingen die met de wet in strijd zijn in lijn gebracht met de pachtregels.

Hoe lang duurt een pachtovereenkomst?

Bij reguliere pacht 12 jaar voor een hoeve en 6 jaar voor los land, daarna telkens 6 jaar verlenging van rechtswege. Een kortere duur kan alleen met goedkeuring van de grondkamer. Bij geliberaliseerde pacht en teeltpacht spreken partijen de duur zelf af, binnen de grenzen van die vormen.

Wie betaalt het onderhoud van gepachte gebouwen?

De pachter doet de kleine herstellingen voor eigen rekening. De verpachter verhelpt gebreken en moet opstallen na brand of storm in beginsel herbouwen. Wat daarbuiten valt, kunt u in de overeenkomst nader regelen, zolang de afspraken niet buitensporig zijn.

Heeft de pachter het jachtrecht op gepachte grond?

Ja, tenzij u zich het jachtrecht bij het aangaan van de pachtovereenkomst heeft voorbehouden of het toen al was verhuurd. Dat volgt uit artikel 8.3 van de Omgevingswet. Wilt u het jachtrecht houden, dan neemt u het voorbehoud op in de overeenkomst zelf.

Moet ik de staat van de gebouwen vastleggen?

Verplicht is het niet, maar wel verstandig. Is er een beschrijving opgemaakt, dan levert de pachter de gebouwen aan het einde in die staat op (art. 7:358 BW). Zonder beschrijving geldt het vermoeden dat de pachter het gepachte in goede staat heeft ontvangen, maar een vastgelegde staat met foto’s maakt de oplevering veel eenvoudiger te beoordelen.

Tot slot

Een pachtovereenkomst is een document voor de lange termijn. Wat u nu vastlegt over duur, prijs, onderhoud en jachtrecht, werkt door bij een verkoop, een erfenis of een wisseling van pachter. De wet vult veel in, maar laat ook ruimte voor afspraken die bij uw grond en uw plannen passen.

Een rentmeester kijkt bij het opstellen naar de juridische vorm en naar de praktijk van het beheer: welke pachtvorm past, welke prijs de grondkamer goedkeurt en hoe de overeenkomst zich verhoudt tot de waarde van uw bezit. Van Hoven & Oomen doet dat al meer dan 40 jaar, uitsluitend voor eigenaren, met rentmeesters die zijn aangesloten bij de NVR en beëdigd. Meer daarover leest u bij onze dienst rentmeesterschap.

Staat er een nieuwe overeenkomst op stapel, of wilt u een bestaande laten nalopen? U bent welkom om contact op te nemen voor een gesprek over uw situatie.

Regelgeving en marktomstandigheden veranderen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen advies over uw persoonlijke situatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.

Impressies uit ons werkgebied
Parkweide met zicht op de kerktoren
Weiland met schapen langs een rietkraag
Erf en landweg vanuit de lucht
Laan langs een erf in het buitengebied


← Terug naar kennisbank

Wilt u weten hoe u ervoor staat?

Legt u uw situatie voor aan een van onze rentmeesters. U krijgt een helder oordeel over uw positie en over de stappen die verstandig zijn.

Leg uw situatie voor

In Memoriam Johan van der Slikke (1951–2025)

Op donderdag 19 juni jl. ontvingen wij het droevige bericht dat Johan van der Slikke is overleden. Johan was een bevlogen rentmeester en ondernemer met een scherp oog voor de agrarische sector. Met zijn kantoor, opgericht in de jaren ’80 op Schouwen-Duiveland, bouwde hij aan een indrukwekkende praktijk in Zeeland, West-Brabant en ver daarbuiten.

Johan stond bekend om zijn passie voor het vak, zijn warme omgang met klanten en zijn visie op rentmeesterschap. Onder zijn leiding groeide het kantoor uit tot een breed georiënteerd bedrijf met activiteiten op het gebied van makelaardij, beheer, taxatie en onteigening — altijd met een persoonlijke en deskundige benadering.

In 2019 koos Johan bewust voor een overdracht van zijn onderneming aan Van Hoven & Oomen, met wie hij al lange tijd een warme band onderhield. Zo ontstond Van Hoven & Oomen Van der Slikke Rentmeesters — een samensmelting van gedeelde waarden en kennis.

Johan was een echt mensenmens: bourgondisch, humoristisch, innemend en vol verhalen. Hij laat een blijvende indruk achter.

Wij wensen zijn vrouw Marieke, de kinderen en kleinkinderen veel kracht en troost toe in deze moeilijke tijd.

_60A7955 _60A7955