Home / Kennisbank / Opstalrecht vestigen: procedure en kosten

Opstalrecht vestigen: procedure en kosten

Opstalrecht vestigen gaat via notaris en Kadaster. Wat staat in de akte, welke kosten spelen en waar let u op als eigenaar? Lees het stappenplan.

Opstalrecht vestigen gebeurt altijd via de notaris. Een afspraak op papier tussen u en de opstaller is niet genoeg: het recht ontstaat pas met een notariële akte en de inschrijving daarvan in de openbare registers van het Kadaster. In die akte legt u vast wat er op uw grond komt, hoe lang, tegen welke vergoeding en wat er gebeurt als het recht eindigt.

Wat een opstalrecht inhoudt en waar het speelt, leest u bij de betekenis van opstalrecht. Dit artikel gaat over de procedure, de inhoud van de akte, de kosten en de punten waar u als grondeigenaar op let. Het bredere overzicht van rechten op grond staat bij pacht en zakelijke rechten.

Alle artikelen over pacht en zakelijke rechten29 artikelen
U leest nu: Opstalrecht vestigen. Bekijk ook het volledige onderwerp Pacht en zakelijke rechten.

💡 De kern in het kort

  • Opstalrecht vestigen vraagt een notariële akte en inschrijving in de openbare registers (art. 3:89 en 3:98 BW).
  • De akte legt vast wat er wordt geplaatst, waar, voor hoe lang, tegen welke retributie en wat er bij het einde gebeurt.
  • De kosten bestaan uit notaris, Kadaster, eventueel een meting, overdrachtsbelasting, taxatie en advies.
  • De vestiging van een opstalrecht is een belastbaar feit voor de overdrachtsbelasting, waarbij de retributie meetelt.
  • Rust er een hypotheek op uw grond, dan is het verstandig vooraf de hypotheekakte na te lezen en de medewerking van uw bank te vragen.
  • Bij een zelfstandig opstalrecht gelden voor duur, opzegging en einde de regels van erfpacht overeenkomstig (art. 5:104 BW).

Opstalrecht vestigen: hoe verloopt de procedure?

Voor de vestiging van een beperkt recht, zoals een opstalrecht, gelden dezelfde regels als voor de levering van grond (art. 3:98 BW). Er is een geldige titel nodig, meestal een overeenkomst tussen u en de opstaller, en een notariële akte die vervolgens wordt ingeschreven in de openbare registers (art. 3:89 lid 1 BW). Pas na die inschrijving bestaat het recht. De notaris verzorgt de inschrijving bij het Kadaster.

De rangorde van rechten volgt in beginsel het tijdstip van inschrijving (art. 3:21 BW). Een opstalrecht dat later wordt ingeschreven dan een bestaande hypotheek, staat dus achter die hypotheek. Na de inschrijving is het recht voor iedereen zichtbaar in de eigendomsinformatie van het Kadaster. Het Kadaster schrijft geen opstalrecht in op een aandeel in mandelige eigendom; het recht moet rusten op een zelfstandig en overdraagbaar recht (art. 3:81 lid 1 BW).

Afspraken maken voordat de notaris begint

De notaris legt vast wat partijen hebben afgesproken, maar onderhandelt niet namens u. De inhoud wordt dus vooraf bepaald, vaak in een intentieovereenkomst of een huur- of gebruiksovereenkomst waar het opstalrecht aan wordt gekoppeld. Bij zonnepanelen op een dak bestaat het pakket in de praktijk vaak uit een huurovereenkomst voor het dak en een opstalrecht voor de panelen.

Een eerste keuze is of het opstalrecht zelfstandig of afhankelijk wordt gevestigd (art. 5:101 lid 2 BW). Wat dat onderscheid inhoudt, staat in het artikel over de betekenis; voor de procedure is vooral van belang dat bij een zelfstandig recht de akte zelf alle afspraken over duur, opzegging en einde moet dragen, terwijl een afhankelijk recht het lot van de huur, pacht of erfpacht volgt.

Van afspraak tot ingeschreven opstalrecht1Afsprakenobject, duuren vergoeding2Hypotheektoestemmingvan de bank3Conceptaktenotaris steltde akte op4Passerenondertekeningbij de notaris5Inschrijvingopenbareregisters

Wat staat er in de akte van vestiging?

De wet geeft geen verplicht lijstje, maar voorbeeldakten en de wettelijke regels laten zien welke onderwerpen er in elk geval in thuishoren. Hoe concreter de akte, hoe minder ruimte voor discussie over twintig jaar.

  • Object en plaats: wat er mag worden geplaatst en precies waar, met een tekening van het dak of het deel van het perceel.
  • Duur: bij een zelfstandig opstalrecht vrij te bepalen (art. 5:86 via art. 5:104 lid 2 BW).
  • Retributie: hoogte, betalingsmoment en indexering (art. 5:101 lid 3 BW).
  • Bevoegdheden: toegang, onderhoud en eventuele beperkingen (art. 5:102 en 5:103 BW).
  • Verzekering en aansprakelijkheid: wie verzekert het bouwwerk en wie draagt schade aan dak of grond.
  • Overdracht: of de opstaller uw toestemming nodig heeft om het recht over te dragen (art. 5:91 via art. 5:104 lid 2 BW).
  • Einde: verwijdering, herstel van de oude toestand en een eventuele vergoeding (art. 5:105 BW).
  • Kosten: wie de notaris, het Kadaster en de overige kosten betaalt.

Heeft de opstaller toegang nodig over uw grond, bijvoorbeeld voor een windmolen of een zonneweide, dan kan daarnaast een erfdienstbaarheid worden gevestigd. Een opstaller kan zo’n recht volgens de wet bedingen (art. 5:84 BW).

Welke vergoeding spreekt u af?

In de akte kan de opstaller worden verplicht om periodiek een geldsom aan de grondeigenaar te betalen, de retributie (art. 5:101 lid 3 BW). Soms loopt de vergoeding via een gekoppelde huurovereenkomst en is er geen retributie. Die keuze heeft gevolgen voor de overdrachtsbelasting, dus het loont om die vooraf met de notaris te bespreken.

Een wettelijk tarief bestaat niet. Voor windmolens wordt de vergoeding volgens een rapport van ECN en TNO opgebouwd uit de gemiste landbouwopbrengst, het gebruikte oppervlak en een compensatie voor overlast; zie ook grondvergoeding voor windmolens. Een onafhankelijke taxatie van uw grond geeft een onderbouwd vertrekpunt voor het gesprek en voorkomt dat u een voorstel van de opstaller zonder toets aanvaardt.

Welke kosten komen erbij kijken?

Voor de notariskosten is geen vast bedrag te noemen, omdat notarissen hun eigen tarieven hanteren. In voorbeeldovereenkomsten voor zonnepanelen draagt de opstaller vaak de kosten van de vestiging, maar dat is een afspraak en geen regel. De tabel geeft de kostencategorieën en de bekende Kadastertarieven voor 2026.

Kostenpost Toelichting
Notaris Opstellen en passeren van de akte; geen vast tarief
Kadaster, inschrijving Tarief per akte in 2026: € 44,50 voor overige stukken via KIK, € 103,50 voor een akte met gehele percelen via KIK, € 181,00 bij andere elektronische aanbieding; papier € 34,00 extra
Kadaster, meting Bij een akte met een gedeeltelijk perceel € 181,00 plus een meettarief van € 1.540,00 per gedeelte
Overdrachtsbelasting Over de waarde van het opstalrecht en de retributie, algemeen tarief 10,4% in 2026
Taxatie en advies Onderbouwing van de vergoeding en toets van de akte

Onder welk Kadastertarief de vestiging van uw opstalrecht valt, en of bij een deel van een perceel of een dak een meting nodig is, bevestigt de notaris. De Kadasterbedragen zijn volgens het Kadaster exclusief btw en onder voorbehoud van fouten in de tarievenlijst.

Overdrachtsbelasting bij het vestigen van een opstalrecht

De vestiging van een opstalrecht is een belastbaar feit voor de overdrachtsbelasting, ook als een gekoppelde huurovereenkomst dat zelf niet is. De grondslag is de waarde van het opstalrecht plus de waarde van de retributie, samen niet meer dan de waarde van de onroerende zaak (art. 9 lid 1 en art. 11 lid 1 en 3 WBR). De retributie wordt gekapitaliseerd volgens de bijlage bij het Uitvoeringsbesluit belastingen van rechtsverkeer; loopt de retributie voor onbepaalde tijd, dan is dat 17 keer het jaarbedrag.

Voor de meeste agrarische en zakelijke opstalrechten geldt het algemene tarief van 10,4% (art. 14 lid 1 WBR). De Kennisgroep overdrachtsbelasting van de Belastingdienst heeft voor een opstalrecht zonder retributie, gekoppeld aan huur, een standpunt ingenomen: vóór plaatsing is de heffingsmaatstaf nihil, en na plaatsing is de verkrijging vrijgesteld omdat de opstaller de panelen voor eigen rekening heeft aangebracht. Uitwerking per geval blijft maatwerk; zie ook overdrachtsbelasting bij grond.

Duur en einde vastleggen

Bij een zelfstandig opstalrecht gelden de erfpachtregels over duur, opzegging en einde overeenkomstig (art. 5:104 lid 2 BW). De duur is vrij te bepalen. U kunt opzeggen bij twee jaar achterstand in de retributie of ernstig tekortschieten, met een opzegtermijn van ten minste een maand in dat geval (art. 5:87 en 5:88 BW). Blijft de opstaller na de einddatum zitten, dan loopt het recht door, tenzij u binnen zes maanden laat blijken dat het is geëindigd (art. 5:98 BW). Na 25 jaar kan de rechter het recht wijzigen of opheffen bij onvoorziene omstandigheden (art. 5:97 BW).

Bij het einde gaat de eigendom van het bouwwerk van rechtswege over op u als grondeigenaar (art. 5:105 lid 1 BW). Tenzij de akte anders bepaalt, mag de opstaller onverplicht aangebrachte zaken wegnemen en moet hij dan de oude toestand herstellen (art. 5:105 lid 2 BW). Voor wat blijft staan gelden de vergoedingsregels van erfpacht overeenkomstig (art. 5:105 lid 3 BW). Wie panelen of een windmolen niet wil erven, kan in de akte een verwijderingsplicht opnemen, met een zekerheid dat de kosten daarvan ook echt worden gedragen.

Aandachtspunten voor de grondeigenaar

Kijk bij een opstalrecht verder dan het bouwwerk zelf. Blijft de rest van het perceel goed bereikbaar en bruikbaar, past de plaats van het bouwwerk bij uw eigen plannen met de grond, en is duidelijk wie verantwoordelijk is voor schade aan dak, drainage of gewassen? Zulke punten zijn bij de vestiging eenvoudig te regelen en achteraf moeilijk te herstellen.

Rust er een hypotheek op uw grond, dan staat een later ingeschreven opstalrecht achter die hypotheek. Financiers van zonne- en windprojecten vragen daarom vaak zelf om medewerking van uw bank, omdat een opstalrecht bij een executieverkoop anders kan vervallen. Wat de wet hierover zegt en hoe u dit met uw bank regelt, beschrijven we in het algemene stappenplan voor een zakelijk recht vestigen.

Voor de agrarische eigenaar spelen ook de inkomstenbelasting en de landbouwvrijstelling, omdat het opwekken van energie geen landbouw is en de vrijstelling een dienstbaarheid van ten minste 90% aan het eigen landbouwbedrijf vereist. Wat dit betekent voor uw bedrijf, leest u bij de landbouwvrijstelling; hoe de retributie in uw aangifte terechtkomt, legt u voor aan uw belastingadviseur.

Veelgestelde vragen over opstalrecht vestigen

Wat kost het vestigen van een opstalrecht?

Dat hangt af van de notaris, het Kadaster, een eventuele meting en de overdrachtsbelasting. De Kadastertarieven per akte liggen in 2026 bij elektronische aanbieding tussen € 44,50 en € 181,00, met een meettarief als een deel van een perceel moet worden ingemeten. Voor de notaris bestaat geen vast tarief, en de overdrachtsbelasting hangt af van de waarde van het recht en de retributie.

Kan een opstalrecht zonder notaris worden gevestigd?

Nee. Voor de vestiging is een notariële akte nodig, gevolgd door inschrijving in de openbare registers (art. 3:89 en 3:98 BW). Een onderhandse overeenkomst kan wel de basis vormen, maar het zakelijk recht ontstaat pas na de inschrijving.

Wie betaalt de kosten van de akte?

Dat bepalen partijen zelf. In voorbeeldovereenkomsten voor zonnepanelen draagt de opstaller vaak de kosten. Leg de verdeling vast voordat de notaris begint, zodat er bij het passeren geen discussie ontstaat.

Kan een opstalrecht op een deel van een perceel worden gevestigd?

Ja, het opstalrecht kan op een deel van het perceel of op een dak worden gevestigd, mits in de akte precies is omschreven waar het recht ligt. Bij een gedeeltelijk perceel kan het Kadaster een meting uitvoeren, met een eigen tarief. Op een aandeel in mandelige eigendom schrijft het Kadaster geen opstalrecht in.

Kan een opstalrecht later worden aangepast?

Ja, met een nieuwe notariële akte als beide partijen het eens zijn. Voor de overdrachtsbelasting wordt een wijziging behandeld als afstand tegen een nieuw recht, wat gevolgen kan hebben voor de heffing. Bij een zelfstandig opstalrecht kan de rechter na 25 jaar wijzigen bij onvoorziene omstandigheden.

Tot slot

Opstalrecht vestigen is een overzichtelijke procedure: afspraken maken, toestemming regelen, de akte laten opstellen en passeren, en inschrijven. Het werk zit in de voorbereiding, want wat niet in de akte staat, is later lastig af te dwingen.

Neem bij die voorbereiding de vergoeding, de duur, de verwijdering bij het einde en de toestemming van uw bank mee. De fiscale gevolgen, van overdrachtsbelasting tot landbouwvrijstelling en de belasting over de retributie, stemt u vooraf af met uw notaris en fiscalist.

Ligt er een voorstel voor een opstalrecht op uw grond, of wilt u weten of de aangeboden vergoeding past bij uw perceel? Van Hoven & Oomen werkt al meer dan 40 jaar uitsluitend voor grondeigenaren en kijkt graag met u naar de akte en de afspraken. U kunt contact met ons opnemen voor een eerste gesprek.

Regelgeving en marktomstandigheden veranderen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen advies over uw persoonlijke situatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.

Impressies uit ons werkgebied
Parkweide met zicht op de kerktoren
Weiland met schapen langs een rietkraag
Erf en landweg vanuit de lucht
Laan langs een erf in het buitengebied


← Terug naar kennisbank

Wilt u weten hoe u ervoor staat?

Legt u uw situatie voor aan een van onze rentmeesters. U krijgt een helder oordeel over uw positie en over de stappen die verstandig zijn.

Leg uw situatie voor

In Memoriam Johan van der Slikke (1951–2025)

Op donderdag 19 juni jl. ontvingen wij het droevige bericht dat Johan van der Slikke is overleden. Johan was een bevlogen rentmeester en ondernemer met een scherp oog voor de agrarische sector. Met zijn kantoor, opgericht in de jaren ’80 op Schouwen-Duiveland, bouwde hij aan een indrukwekkende praktijk in Zeeland, West-Brabant en ver daarbuiten.

Johan stond bekend om zijn passie voor het vak, zijn warme omgang met klanten en zijn visie op rentmeesterschap. Onder zijn leiding groeide het kantoor uit tot een breed georiënteerd bedrijf met activiteiten op het gebied van makelaardij, beheer, taxatie en onteigening — altijd met een persoonlijke en deskundige benadering.

In 2019 koos Johan bewust voor een overdracht van zijn onderneming aan Van Hoven & Oomen, met wie hij al lange tijd een warme band onderhield. Zo ontstond Van Hoven & Oomen Van der Slikke Rentmeesters — een samensmelting van gedeelde waarden en kennis.

Johan was een echt mensenmens: bourgondisch, humoristisch, innemend en vol verhalen. Hij laat een blijvende indruk achter.

Wij wensen zijn vrouw Marieke, de kinderen en kleinkinderen veel kracht en troost toe in deze moeilijke tijd.

_60A7955 _60A7955