Home / Kennisbank / Erfdienstbaarheid: betekenis, soorten en juridische gevolgen

Erfdienstbaarheid: betekenis, soorten en juridische gevolgen

Wat is een erfdienstbaarheid, hoe ontstaat ze en hoe komt u er weer van af? Uitleg voor grondeigenaren over akte en verjaring. Lees verder.

Een erfdienstbaarheid is een last op uw grond ten gunste van de grond van een ander. Denk aan een buurman die over uw land naar zijn perceel mag rijden, of aan de afspraak dat op een strook langs de erfgrens niet wordt gebouwd. Wie verspreid liggende percelen bezit, heeft grote kans dat er ergens zo’n recht rust, soms generaties oud en niet altijd scherp omschreven. Kent u de regels, dan weet u wat u moet dulden, wat u mag vragen en langs welke weg een erfdienstbaarheid weer kan verdwijnen.

De erfdienstbaarheid is een van de zakelijke rechten die we in ons overzicht pacht en zakelijke rechten naast elkaar zetten. Hier gaat het om de betekenis volgens de wet, de vormen die in het buitengebied voorkomen, de manier waarop het recht ontstaat en eindigt en wat het betekent voor de waarde van uw grond. Het bekendste voorbeeld, het pad over andermans land, heeft een eigen artikel over het recht van overpad.

Alle artikelen over pacht en zakelijke rechten29 artikelen
U leest nu: Erfdienstbaarheid. Bekijk ook het volledige onderwerp Pacht en zakelijke rechten.

💡 De kern in het kort

  • Een erfdienstbaarheid is een last op een onroerende zaak (het dienende erf) ten behoeve van een andere onroerende zaak (het heersende erf), zo staat het in art. 5:70 BW.
  • De last bestaat uit iets dulden of iets niet doen; onderhoud kan er alleen als nevenverplichting bij komen.
  • Het recht ontstaat door vestiging bij notariële akte met inschrijving, of door verjaring na 10 of 20 jaar, waarbij bezit het lastigste vereiste is.
  • De akte van vestiging bepaalt de inhoud, aangevuld met plaatselijke gewoonte, en de heersende eigenaar moet het recht op de minst bezwarende wijze uitoefenen.
  • Een erfdienstbaarheid eindigt onder meer door afstand, vermenging of een uitspraak van de rechter op grond van art. 5:78 of 5:79 BW.
  • Een verjaarde erfdienstbaarheid staat vaak niet in de registers en werkt toch door tegen een koper.

Wat is een erfdienstbaarheid volgens de wet?

Het Burgerlijk Wetboek omschrijft de erfdienstbaarheid in art. 5:70 lid 1 als een last waarmee een onroerende zaak, het dienende erf, ten behoeve van een andere onroerende zaak, het heersende erf, is bezwaard. Het recht hangt dus niet aan een persoon maar aan de grond. Bij verkoop gaan recht en last mee naar de nieuwe eigenaar. Dat onderscheidt de erfdienstbaarheid van een gewone afspraak tussen twee buren, die in beginsel alleen die twee personen bindt.

Er zijn altijd twee percelen: een dat het voordeel heeft en een dat de last draagt. Zonder heersend erf bestaat er geen erfdienstbaarheid. Wil iemand een verplichting op uw grond leggen zonder dat er een ander perceel tegenover staat, dan komt een andere figuur in beeld, zoals de kwalitatieve verplichting.

Tegenover de last kan een vergoeding staan. Art. 5:70 lid 2 BW bepaalt dat de akte de eigenaar van het heersende erf kan verplichten tot een geldsom, eenmalig of op terugkerende tijdstippen. Die vergoeding heet retributie en wordt bij de vestiging afgesproken.

Wat moet de eigenaar van het dienende erf dulden?

De inhoud van de last staat in art. 5:71 BW. Hoofdregel is een verplichting om iets te dulden of iets niet te doen, op, boven of in een van beide erven. Dat kan ook de aanleg of aanwezigheid van werken of beplanting omvatten. Daarnaast kan de last een verplichting tot onderhoud van het dienende erf of van werken daarop inhouden (art. 5:71 lid 2). Een zelfstandige plicht om iets te doen is dus geen erfdienstbaarheid: onderhoud is alleen mogelijk als onderdeel van een recht dat verder om dulden of nalaten draait.

Wat precies is toegestaan, volgt uit de akte van vestiging, aangevuld met plaatselijke gewoonte (art. 5:73 lid 1 BW). De eigenaar van het heersende erf moet zijn recht uitoefenen op de voor het dienende erf minst bezwarende wijze (art. 5:74 BW). Rijden mag als de akte dat geeft, maar niet zo dat uw land of bedrijfsvoering onnodig wordt geschaad. Bij een conflict draait de discussie vaak om die open norm.

Wordt een van de erven gesplitst, dan blijft de erfdienstbaarheid bestaan voor ieder deel van het heersende erf dat er voordeel van kan hebben, en blijft de last rusten op de delen van het dienende erf waar de uitoefening mogelijk blijft (art. 5:76 BW). Ook een erfpachter, opstaller of vruchtgebruiker kan een erfdienstbaarheid bedingen of opleggen (art. 5:84 BW).

Ontstaan van een erfdienstbaarheid door vestiging

Art. 5:72 BW is kort: erfdienstbaarheden kunnen ontstaan door vestiging en door verjaring. Vestiging is de gewone route. Daarvoor is een geldige titel nodig, meestal een overeenkomst tussen de twee eigenaren (art. 3:84 BW), gevolgd door een notariële akte en inschrijving in de openbare registers (art. 3:89 lid 1 jo. 3:98 BW). Pas na inschrijving bestaat het recht als zakelijk recht. Hoe dat traject in het algemeen verloopt, beschrijven we in het artikel over een zakelijk recht vestigen.

De omschrijving in de akte is bepalend, omdat art. 5:73 lid 1 BW de inhoud aan die akte koppelt. Een akte die vaag blijft over de plaats of de omvang van het recht, leidt later vaak tot discussie, en de rechter valt dan terug op het gebruik in de praktijk. Hoe dat bij een pad uitpakt, met een recente uitspraak als voorbeeld, staat in het artikel over het recht van overpad. Een kaart bij de akte en afspraken over soort verkeer, hekken en onderhoud voorkomen veel onenigheid.

VestigingAfspraak tussen beide eigenarenGewone routeGeldige titel (art. 3:84 BW)Notariële akte van vestigingInschrijving in openbare registersAkte bepaalt de inhoud (5:73)VerjaringZonder akte, op grond van bezitBezit is het knelpunt10 jaar bezit te goeder trouwOf 20 jaar via art. 3:105 BWEnkel gebruik meestal te weinigWerkt ook tegen koper (3:24)

Kan een erfdienstbaarheid door verjaring ontstaan?

Ja, de wet kent twee routes. Bij verkrijgende verjaring krijgt wie tien jaar onafgebroken en te goeder trouw bezit, het recht (art. 3:99 lid 1 BW). Goede trouw betekent dat de bezitter zich redelijkerwijs als rechthebbende mocht beschouwen; alleen menen dat u recht hebt is niet genoeg. Bij bevrijdende verjaring verjaart na twintig jaar de vordering om het bezit te beëindigen (art. 3:306 BW), waarna de bezitter het recht verkrijgt, ook als hij niet te goeder trouw was (art. 3:105 lid 1 BW).

Het knelpunt is bezit. Bezit is het houden van een recht voor uzelf (art. 3:107 BW), en volgens de vaste lijn in de rechtspraak is enkel gebruik van een weg daarvoor meestal niet genoeg. Bomen die lang bij de erfgrens staan of een raam dat uitkijkt op het perceel van de buur leverden in eerdere zaken geen bezit op. Het Hof Arnhem-Leeuwarden hanteerde op 27 mei 2025 (ECLI:NL:GHARL:2025:3246) wel een soepelere maatstaf voor een weg die meer dan twintig jaar was gebruikt. Dat is een hofuitspraak die afwijkt van eerdere lijnen; de uitkomst blijft per geval afhankelijk van de feiten.

Voor situaties van vóór 1992 golden andere regels: toen kon alleen een voortdurende en zichtbare erfdienstbaarheid door verjaring ontstaan, en een weg was dat meestal niet. De vuistregel dat twintig jaar over een pad lopen vanzelf een recht oplevert, klopt in die vorm dus niet.

Soorten erfdienstbaarheden in het buitengebied

De wet geeft geen vaste lijst van soorten, maar omschrijft wat de last kan inhouden. Op het platteland gaat het vaak om de bereikbaarheid van percelen zonder eigen toegang tot de openbare weg, of om beperkingen die een buur beschermen tegen bebouwing of beplanting.

  • Recht van weg of overpad: lopen, rijden of vee drijven over het dienende erf naar het heersende erf.
  • Recht van uitzicht of een verbod om te bouwen of hoog te beplanten op een deel van het perceel.
  • Recht van overbouw: een deel van een gebouw mag over of op de grens met het andere perceel staan.
  • Recht van afvoer van hemelwater over of op het dienende erf.

Dat zulke rechten ook bij grote grondeigenaren en overheden spelen, blijkt uit een zaak bij het Hof Den Haag (ECLI:NL:GHDHA:2025:615). Het ging om een zandpad van ongeveer een kilometer over grond van Staatsbosbeheer, dat als recht van weg was vastgelegd in een akte van toedeling na landinrichting. Na herverkaveling en landinrichting loont het om de akte van toedeling hierop na te lezen. Ook het drijven van vee over een pad kan binnen een recht van weg vallen, zo bleek in 2026 in een kort geding bij de Rechtbank Zeeland-West-Brabant (ECLI:NL:RBZWB:2026:5069).

Hoe weet u of er een erfdienstbaarheid op uw grond rust?

Ingeschreven erfdienstbaarheden zijn terug te vinden in de openbare registers van het Kadaster. Een feit dat niet is ingeschreven, kan in beginsel niet worden tegengeworpen aan een koper die het niet kende (art. 3:24 lid 1 BW). Die bescherming geldt echter niet voor verkrijging door verjaring (art. 3:24 lid 2 BW). Een verjaard recht werkt dus ook tegen een nieuwe eigenaar, terwijl het in geen akte staat.

Het Kadaster biedt een erfdienstbaarhedenonderzoek aan, dat alleen voor het dienende erf kan worden besteld. Volgens de tarieven die het Kadaster in november 2026 vermeldt, kost een onderzoek terug tot 1 april 1950 vanaf € 190 per perceel en een onderzoek terug tot 1 oktober 1838 € 350 per perceel, beide exclusief btw. U betaalt ook als er niets wordt gevonden, en het Kadaster geeft geen garantie dat alles boven tafel komt. Bij aan- of verkoop van grond hoort een erfdienstbaarhedenonderzoek daarom bij een goede due diligence, aangevuld met een rondgang over het perceel.

Hoe eindigt een erfdienstbaarheid?

Eenzijdig opheffen kan de eigenaar van het dienende erf niet; daarvoor is medewerking van de heersende eigenaar of een uitspraak van de rechter nodig. De wet noemt de volgende gronden.

Grond Wat de wet zegt
Afstand De heersende eigenaar kan afstand doen; de dienende eigenaar moet meewerken. De akte kan dat voor de eerste 20 jaar uitsluiten (art. 3:81 lid 2, 3:98, 5:82 BW).
Vermenging Komen beide erven in één hand, dan eindigt het recht, maar niet zolang een derde een van de erven huurt, pacht of anders persoonlijk gebruikt (art. 5:83 BW).
Rechter op verzoek dienende eigenaar Wijzigen of opheffen bij onvoorziene omstandigheden, of na ten minste twintig jaar als voortbestaan strijdig is met het algemeen belang (art. 5:78 BW).
Rechter op verzoek dienende eigenaar Opheffen als uitoefening onmogelijk is of de heersende eigenaar geen redelijk belang meer heeft, en terugkeer niet aannemelijk is (art. 5:79 BW).
Verjaring Is de vordering tot opheffing van een situatie die de uitoefening verhindert verjaard, dan gaat het recht in zoverre teniet (art. 3:106 BW).

De heersende eigenaar kan de rechter vragen de inhoud te wijzigen als onvoorziene omstandigheden de uitoefening onmogelijk maken of zijn belang aanzienlijk verminderen (art. 5:80 BW). Rust er een beperkt recht op een van de erven, zoals een hypotheek, dan moet die gerechtigde bij de procedure worden betrokken (art. 5:81 BW).

Wat betekent een erfdienstbaarheid voor de waarde van uw grond?

Een erfdienstbaarheid kan het gebruik en de toekomstplannen voor een perceel beperken, en daarmee ook de waarde. Een vast percentage of bedrag bestaat daarvoor niet: het hangt af van de plek van het recht, de intensiteit van het gebruik en de plannen die u met de grond hebt. Een pad langs de rand van een kavel weegt anders dan een bouwverbod op een perceel met ontwikkelkansen. Bij het bepalen van de grondwaarde neemt een taxateur de inhoud van de akte dan ook mee.

Voor het heersende erf werkt het omgekeerd: een goed geregelde toegang kan een perceel juist bruikbaar maken. Wie een erfdienstbaarheid verleent, kan via retributie (art. 5:70 lid 2 BW) een vergoeding afspreken voor wat hij inlevert. Ook bij onteigening speelt het recht een rol, omdat volgens de Omgevingswet niet alleen de eigenaar maar ook een beperkt gerechtigde aanspraak kan maken op schadeloosstelling (art. 15.18 Omgevingswet). Hoe die vergoeding is opgebouwd, staat in het artikel over vergoeding bij onteigening.

Veelgestelde vragen over erfdienstbaarheid

Gaat een erfdienstbaarheid over op de nieuwe eigenaar?

Ja. Een erfdienstbaarheid hangt aan de grond en gaat bij verkoop mee. Een niet-ingeschreven recht werkt in beginsel niet tegen een koper die het niet kende, maar die uitzondering geldt niet voor een verjaard recht.

Vervalt een erfdienstbaarheid na 20 jaar niet gebruiken?

Niet zonder meer. Art. 3:106 BW gaat over een situatie die de uitoefening verhindert en waarvan de vordering tot opheffing na twintig jaar is verjaard. Of louter twintig jaar niet gebruiken, zonder zo’n belemmerende situatie, al tot verval leidt, is niet duidelijk uitgemaakt. Heeft de heersende eigenaar geen redelijk belang meer, dan kan de rechter het recht opheffen (art. 5:79 BW).

Kan ik een erfdienstbaarheid op mijn grond laten opheffen?

Eenzijdig niet. U kunt de heersende eigenaar vragen afstand te doen, wat bij notariële akte en inschrijving gebeurt. Lukt dat niet, dan kan de rechter het recht wijzigen of opheffen op de gronden van art. 5:78 en 5:79 BW, bijvoorbeeld als uitoefening onmogelijk is geworden.

Kan ik een vergoeding vragen voor een erfdienstbaarheid?

Ja, bij vestiging kan in de akte een geldsom worden afgesproken die de eigenaar van het heersende erf betaalt, eenmalig of periodiek. Dat heet retributie (art. 5:70 lid 2 BW); de wet noemt geen bedrag.

Wie betaalt het onderhoud bij een erfdienstbaarheid?

Volgens art. 5:75 BW mag de heersende eigenaar op eigen kosten doen wat nodig is voor de uitoefening, en moet hij wat hij aanlegt onderhouden voor zover dat in het belang van het dienende erf is. De akte kan dit anders regelen en kan ook de eigenaar van het dienende erf een onderhoudsplicht geven (art. 5:71 lid 2 BW).

Tot slot

Een erfdienstbaarheid lijkt vaak een kleine regel in een oude akte, maar kan het gebruik en de verkoopbaarheid van een perceel jarenlang bepalen. Voor de eigenaar van het dienende erf zit de meeste invloed in de fase van vestiging: daar worden inhoud, tracé, onderhoud en vergoeding vastgelegd.

Bij aankoop, verkoop of herverkaveling is het zinvol de registers te laten nakijken en het perceel ter plaatse te bekijken, omdat verjaarde rechten niet op papier staan. De juridische afronding ligt bij de notaris of advocaat; de waardering en het overleg met de buren kan een rentmeester voor u voeren.

Van Hoven & Oomen werkt al meer dan 40 jaar uitsluitend voor grondeigenaren in het buitengebied en kijkt graag met u naar de erfdienstbaarheden op of bij uw percelen, en naar wat die betekenen voor gebruik en waarde. U kunt daarvoor contact met ons opnemen.

Regelgeving en marktomstandigheden veranderen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen advies over uw persoonlijke situatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.

Impressies uit ons werkgebied
Parkweide met zicht op de kerktoren
Weiland met schapen langs een rietkraag
Erf en landweg vanuit de lucht
Laan langs een erf in het buitengebied


← Terug naar kennisbank

Wilt u weten hoe u ervoor staat?

Legt u uw situatie voor aan een van onze rentmeesters. U krijgt een helder oordeel over uw positie en over de stappen die verstandig zijn.

Leg uw situatie voor

In Memoriam Johan van der Slikke (1951–2025)

Op donderdag 19 juni jl. ontvingen wij het droevige bericht dat Johan van der Slikke is overleden. Johan was een bevlogen rentmeester en ondernemer met een scherp oog voor de agrarische sector. Met zijn kantoor, opgericht in de jaren ’80 op Schouwen-Duiveland, bouwde hij aan een indrukwekkende praktijk in Zeeland, West-Brabant en ver daarbuiten.

Johan stond bekend om zijn passie voor het vak, zijn warme omgang met klanten en zijn visie op rentmeesterschap. Onder zijn leiding groeide het kantoor uit tot een breed georiënteerd bedrijf met activiteiten op het gebied van makelaardij, beheer, taxatie en onteigening — altijd met een persoonlijke en deskundige benadering.

In 2019 koos Johan bewust voor een overdracht van zijn onderneming aan Van Hoven & Oomen, met wie hij al lange tijd een warme band onderhield. Zo ontstond Van Hoven & Oomen Van der Slikke Rentmeesters — een samensmelting van gedeelde waarden en kennis.

Johan was een echt mensenmens: bourgondisch, humoristisch, innemend en vol verhalen. Hij laat een blijvende indruk achter.

Wij wensen zijn vrouw Marieke, de kinderen en kleinkinderen veel kracht en troost toe in deze moeilijke tijd.

_60A7955 _60A7955