Bij pacht landbouwgrond denken veel eigenaren aan één vaste vorm, maar de wet kent er meerdere naast elkaar. Reguliere pacht, geliberaliseerde pacht en teeltpacht verschillen sterk in duur, prijsvorming, toetsing door de grondkamer en bescherming van de pachter. Daarnaast zijn er grensgevallen, zoals kleine percelen en erfpacht op landbouwgrond, waar de pachtregels deels of juist onverwacht wel gelden. In dit artikel zet u de vormen naast elkaar en leest u welke vorm bij welke situatie past.
Dit artikel is onderdeel van ons overzicht over pacht en zakelijke rechten. Per vorm geven wij hier de hoofdlijn; de details staan in de artikelen waarnaar wij verwijzen. Alles wat volgt, is het recht dat nu geldt.
- Pacht en zakelijke rechten: wat u als grondeigenaar moet weten
- Reguliere pacht: regels, rechten en plichten
- De pachtwet in Nederland: belangrijkste regels
- Reguliere pacht opzeggen of beëindigen
- Wat is geliberaliseerde pacht? Uitleg en voorwaarden
- Geliberaliseerde pacht: flexibeler maar minder bescherming
- Geliberaliseerde pacht opzeggen of verlengen
- Pachtprijs geliberaliseerde pacht: hoe wordt deze bepaald?
- Geliberaliseerde pachtovereenkomst opstellen: voorbeeld en tips
- Pachtovereenkomst opstellen: waar moet u op letten?
- Pachtovereenkomst registreren bij de grondkamer
- Pachtnormen: hoe worden pachtprijzen vastgesteld?
- Pachtprijzen landbouwgrond: actuele tarieven en factoren
- Teeltpacht: tijdelijke pacht voor specifieke teelten
- Eenmalige pacht en seizoenspacht: flexibele pachtvormen
- Verpachte grond verkopen: mogelijkheden en waarde
- Wat is erfpacht? Betekenis en werking uitgelegd
- Erfpachtcanon: wat is het en hoe wordt deze berekend?
- Erfpacht afkopen: wanneer is het verstandig?
- Erfpacht grond kopen: waar moet u op letten?
- Erfpacht of eigendom: de verschillen op een rij
- Erfpacht op landbouwgrond: werking en kosten
- Opstalrecht: betekenis en toepassing
- Opstalrecht vestigen: procedure en kosten
- Erfdienstbaarheid: betekenis, soorten en juridische gevolgen
- Recht van overpad: regels en rechten uitgelegd
- Kwalitatieve verplichting: wat is het en hoe werkt het?
- Zakelijk recht vestigen op grond: procedure en aandachtspunten
💡 De kern in het kort
- De wet kent nu drie hoofdvormen: reguliere pacht, geliberaliseerde pacht en teeltpacht.
- Reguliere pacht biedt de pachter de meeste bescherming, met een duur van 12 of 6 jaar en verlenging van rechtswege.
- Geliberaliseerde pacht kan alleen voor los land en eindigt vanzelf; tot en met 6 jaar is de prijs vrij.
- Teeltpacht geldt voor één- of tweejarige teelten waarvoor vruchtwisseling nodig is, voor maximaal 1 of 2 jaar.
- Voor los land tot 1 hectare gelden de meeste pachtregels niet, terwijl korte erfpacht juist onder de pachtregels kan vallen.
- De keuze voor een pachtvorm werkt door in de waarde van de grond, in box 3 en in de bedrijfsopvolgingsregeling.
Welke vormen van pacht landbouwgrond zijn er?
Pacht is het in gebruik geven van grond of een hoeve voor bedrijfsmatige landbouw, tegen een tegenprestatie (artikel 7:311 en 7:312 BW). Binnen die definitie kent de wet drie hoofdvormen: reguliere pacht (artikel 7:325 BW), teeltpacht (artikel 7:396 BW) en geliberaliseerde pacht (artikel 7:397 BW). Daarnaast is reguliere pacht voor een kortere dan de wettelijke duur mogelijk, mits de grondkamer die goedkeurt. Voor natuurgronden kent de wet daarnaast reservaatspacht, die hier verder buiten beschouwing blijft. Het kabinet wil deze vormen in een nieuw pachtstelsel vervangen, maar dat is nog een concept: het wetsvoorstel is niet ingediend en er is geen ingangsdatum. Wat het concept voorstelt, leest u in ons artikel over de pachtwet.
Reguliere pacht is de standaard. Teeltpacht en geliberaliseerde pacht ontstaan alleen als partijen daar in de overeenkomst uitdrukkelijk voor kiezen en aan alle voorwaarden voldoen. Gaat daar iets mis, bijvoorbeeld doordat een teeltpachtovereenkomst niet op tijd wordt geregistreerd, dan valt de overeenkomst terug op reguliere pacht. De vorm is dus geen etiket dat u er zelf op plakt, maar een uitkomst van de wettelijke voorwaarden.
Alle pachtvormen naast elkaar
Onderstaande tabel zet de vormen naast elkaar op de punten die voor een verpachter het zwaarst wegen. De bedragen voor de grondkamer zijn de griffierechten voor 2026.
| Vorm | Duur | Prijs | Grondkamer | Bescherming pachter |
|---|---|---|---|---|
| Reguliere pacht, hoeve | 12 jaar, daarna telkens 6 jaar verlengd | Maximaal per onderdeel: land, gebouwen, woning | Goedkeuring; 5% van de pachtprijs, € 328 tot € 786 | Volledig: verlenging, voorkeursrecht, indeplaatsstelling, opzegging alleen via rechter |
| Reguliere pacht, los land | 6 jaar, daarna telkens 6 jaar verlengd | Maximaal de regionorm | Goedkeuring; 5% van de pachtprijs, € 328 tot € 786 | Volledig, zoals bij de hoeve |
| Reguliere pacht, kortere duur | Korter dan wettelijk, alleen bij bijzondere omstandigheden | Getoetst, zoals bij reguliere pacht | Goedkeuring vereist; € 166 | Geen verlenging van rechtswege; bij 1 jaar of korter uitgesloten |
| Geliberaliseerd, tot en met 6 jaar | Vrij, eindigt vanzelf | Vrij | Goedkeuring; € 100 via E-pacht, anders € 166 | Geen verlenging, voorkeursrecht of indeplaatsstelling |
| Geliberaliseerd, langer dan 6 jaar | Vrij, eindigt vanzelf | Getoetst aan de pachtnormen | Goedkeuring; 5% van de pachtprijs, € 328 tot € 786 | Geen verlenging, voorkeursrecht of indeplaatsstelling |
| Teeltpacht | Maximaal 1 of 2 jaar | Vrij | Registratie binnen 2 maanden; € 166 | Geen verlenging, voorkeursrecht of indeplaatsstelling |
| Los land tot 1 hectare | Geen wettelijke duur | Geen prijstoets | Geen toetsing | De meeste pachtregels gelden niet |
Wat alle vormen behalve het kleine perceel delen, is de schriftelijkheid en de inzending binnen 2 maanden. Ook bij geliberaliseerde pacht toetst de grondkamer nog op buitensporige verplichtingen en strijd met de wet. En in alle vormen gaan de rechten en plichten bij verkoop over op de koper (artikel 7:361 BW).
Reguliere pacht: lange binding, veel bescherming
Reguliere pacht duurt 12 jaar voor een hoeve en 6 jaar voor los land, en wordt daarna telkens van rechtswege met 6 jaar verlengd. Opzeggen kan alleen tegen het einde van een termijn, op wettelijke gronden en met toetsing door de rechter. De pachter heeft een voorkeursrecht bij verkoop en kan een familielid of medepachter in zijn plaats laten stellen. Het is de enige vorm die ook voor een hoeve met gebouwen kan worden gebruikt, want geliberaliseerde pacht en teeltpacht zijn beperkt tot los land. Meer leest u in ons artikel over reguliere pacht.
Geliberaliseerde pacht: de grens van zes jaar
Geliberaliseerde pacht kan alleen voor los land, en alleen als partijen in de overeenkomst bepalen dat artikel 7:397 BW van toepassing is. De duur is vrij en de pacht stopt vanzelf op de afgesproken datum, zonder verlenging en zonder opzegging. Voorkeursrecht, indeplaatsstelling en de opzeggingsbescherming gelden niet. Wel moet de overeenkomst schriftelijk zijn en ter goedkeuring naar de grondkamer.
Binnen deze vorm ligt een belangrijke grens bij 6 jaar. Tot en met 6 jaar is de prijs vrij. Bij een langere duur toetst de grondkamer de prijs aan de pachtnormen, al blijft het verder geliberaliseerde pacht. Overlijdt de pachter, dan gaat de pacht niet teniet: zijn partner, een bloedverwant in de rechte lijn of een medepachter zet haar voort, tenzij zij binnen 3 maanden laten weten daarvan af te zien. De volledige voorwaarden staan in ons artikel wat is geliberaliseerde pacht.
Teeltpacht: voor één- en tweejarige teelten
Teeltpacht is bedoeld voor los land dat voor één of twee jaar wordt verpacht voor een teelt waarvoor vruchtwisseling noodzakelijk is, zoals bollen, lelies of pootaardappelen. Partijen moeten de keuze in de overeenkomst vastleggen, en een van beiden registreert de overeenkomst binnen 2 maanden bij de grondkamer. Een goedkeuring is niet nodig en de prijs wordt niet getoetst. Wordt de overeenkomst te laat geregistreerd, dan geldt zij als reguliere pacht.
Niet elk gewas past. De grondkamers aanvaarden geen teeltpacht voor onder meer gerst, gras en graszaad, haver, maïs, rogge, tarwe en spelt. Een uitputtende lijst van toegestane gewassen bestaat niet. Wat dat in de praktijk vraagt van de overeenkomst en de vruchtwisseling, leest u in ons artikel over teeltpacht.
Heeft u vragen of wilt u meer informatie? Ons team staat voor u klaar, met al uw vastgoedvragen.
Korte reguliere pacht en wat er van eenmalige pacht over is
Wie grond kort wil uitgeven zonder geliberaliseerde pacht, kan reguliere pacht voor een kortere dan de wettelijke duur aangaan. De grondkamer keurt dat alleen goed bij bijzondere omstandigheden en als de algemene landbouwbelangen niet worden geschaad. Na een goedgekeurde kortere termijn volgt geen verlenging van rechtswege, al kan de rechter op vordering van de pachter soms alsnog verlengen; bij een termijn van 1 jaar of korter is verlenging uitgesloten. Bij elke kortere dan de wettelijke duur hoeft de verpachter bovendien geen opstallen te herbouwen na brand of storm.
Eenmalige pacht is geen vorm meer die de wet kent. Het was een regeling uit de vroegere Pachtwet om grond voor ten hoogste 12 aaneengesloten jaren te verpachten; de geliberaliseerde pacht is daarvan de opvolger. Ook seizoenspacht is geen aparte wettelijke categorie. Een afspraak voor een seizoen moet dus passen binnen een van de bestaande vormen, anders gelden de regels van reguliere pacht.
Kleine percelen en erfpacht: de grensgevallen
Voor los land van maximaal 1 hectare gelden de meeste pachtregels niet, waaronder die over duur, prijstoets, opzegging en voorkeursrecht (artikel 7:395 BW). De grondkamer kan die grens per teelt verlagen, maar niet onder 50 are. Om splitsen te voorkomen, tellen overeenkomsten tussen dezelfde partijen samen als één. Volgens RVO hoeft los land tot 1 hectare niet naar de grondkamer, en tuinland in Noord- en Zuid-Holland tot 0,5 hectare evenmin.
Het omgekeerde geval doet zich voor bij erfpacht. Wordt landbouwgrond in erfpacht of met een ander zakelijk genotsrecht uitgegeven voor 25 jaar of korter, of voor onbepaalde tijd, dan zijn de pachtregels overeenkomstig van toepassing (artikel 7:399d BW). Wie erfpacht overweegt om aan de pachtregels te ontkomen, kijkt dus eerst naar de duur van het recht.
Welke pachtvorm past bij uw situatie?
De juiste vorm volgt uit wat u met de grond wilt, nu en later. Enkele situaties die wij vaak tegenkomen:
- Grond voor generaties aanhouden met een vaste gebruiker: reguliere pacht geeft rust en een voorspelbaar inkomen, tegen een lange binding.
- Een hoeve met gebouwen verpachten: alleen reguliere pacht is mogelijk, omdat de andere vormen beperkt zijn tot los land.
- Grond die u over enkele jaren zelf wilt gebruiken, verkopen of anders laten bestemmen: geliberaliseerde pacht met een looptijd die aansluit bij uw plannen.
- Een akkerbouwer die een perceel een of twee seizoenen wil voor bollen, lelies of pootaardappelen: teeltpacht.
- Een klein perceel bij het erf: onder 1 hectare is er veel vrijheid, maar een schriftelijke afspraak blijft verstandig.
Grond met ontwikkelperspectief verdient bijzondere aandacht. Is de kans reëel dat een perceel binnen afzienbare tijd een andere bestemming krijgt, dan kan een pachtvorm met een vaste einddatum uw handelingsvrijheid bewaren. Meer over grond met zo’n perspectief leest u in ons artikel over warme gronden.
Wat betekent de keuze voor waarde en belasting?
De Belastingdienst maakt voor box 3 onderscheid tussen niet-eindige en eindige pacht. Grond onder reguliere pacht met een verwachte looptijd van meer dan 20 jaar mag op 60% van de normwaarde worden gewaardeerd. Teeltpacht, geliberaliseerde pacht en kortere reguliere pacht gelden als eindig: het percentage loopt dan op met de afnemende resterende looptijd, van 60% bij 20 jaar tot 98% bij een jaar. Die percentages komen uit de brochure voor belastingjaar 2025. De uitwerking voor uw aangifte leest u in ons artikel over landbouwgrond in box 3.
Bij schenken en vererven speelt de bedrijfsopvolgingsregeling. Grond die aan een ander ter beschikking is gesteld, valt sinds 1 januari 2024 buiten die regeling, met één uitzondering: los land op een schriftelijke overeenkomst die voldoet aan de eisen voor teeltpacht. Die uitzondering wordt beoordeeld vanuit de gebruiker, en bij gras of maïs is teeltpacht niet mogelijk. Of de regeling op uw situatie past, stemt u af met uw fiscalist; de hoofdlijn staat in ons artikel over de bedrijfsopvolgingsregeling.
Veelgestelde vragen over pacht landbouwgrond
Kan een hoeve geliberaliseerd verpacht worden?
Nee. Geliberaliseerde pacht kan volgens artikel 7:397 BW alleen voor los land, niet voor gebouwen. Een hoeve, dus gebouwen met bijbehorend land, verpacht u regulier, met de wettelijke duur van 12 jaar of een kortere duur die de grondkamer goedkeurt.
Welke pachtvorm is het voordeligst voor een verpachter?
Dat hangt af van wat u met de grond wilt. Geliberaliseerde pacht en teeltpacht geven meer vrijheid in prijs en duur, reguliere pacht geeft een vaste gebruiker voor lange tijd. Ook de waardering in box 3 en de bedrijfsopvolgingsregeling verschillen per vorm, dus de afweging is meer dan alleen de pachtprijs.
Gelden de pachtregels ook bij erfpacht op landbouwgrond?
Ja, als een erfpacht of ander zakelijk genotsrecht op landbouwgrond is gevestigd voor 25 jaar of korter, of voor onbepaalde tijd. Dan zijn de pachtregels overeenkomstig van toepassing (artikel 7:399d BW). Bij een erfpacht voor een bepaalde duur van meer dan 25 jaar gelden ze niet.
Kan ik een hoeve geliberaliseerd verpachten?
Nee. Geliberaliseerde pacht en teeltpacht zijn beperkt tot los land. Een hoeve met gebouwen kan alleen in reguliere pacht worden gegeven.
Welke pachtvorm past bij grond die u later wilt verkopen of ontwikkelen?
Wie los land binnen afzienbare tijd vrij wil hebben, kiest meestal voor geliberaliseerde pacht. Die eindigt op de afgesproken datum en geeft de pachter geen voorkeursrecht. Reguliere pacht wordt telkens verlengd en is veel lastiger te beëindigen. Laat de keuze daarom afhangen van uw plannen met de grond en bespreek die vooraf met een rentmeester.
Tot slot
Elke pachtvorm is een andere verdeling van zekerheid en vrijheid tussen u en de pachter. Wie de vormen naast elkaar legt, ziet dat de keuze niet alleen de pachtprijs bepaalt, maar ook hoe lang u gebonden bent, wat de grond waard is en welke fiscale regels gelden.
Onze rentmeesters zijn aangesloten bij de NVR en beëdigd, en adviseren al meer dan 40 jaar uitsluitend grondeigenaren. Wij kijken met u naar de plannen met uw grond en zoeken de vorm die daarbij past. Meer over onze werkwijze leest u in ons artikel over grond verpachten.
Wilt u weten welke pachtvorm bij uw grond past, of een bestaande overeenkomst laten beoordelen? Wij denken graag met u mee. U kunt contact met ons opnemen voor een gesprek.
Regelgeving en marktomstandigheden veranderen. Dit artikel geeft algemene informatie en is geen advies over uw persoonlijke situatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend.



